) می‌توان از معادلات لگاریتمی درجه سوم استفاده کرد زیرا با کاربرد معادلات بدست آمده می‌توان تخمین درستی از میزان رگبار در واحد زمان با دوره برگشت طرح ایجاد نمود.
واژگان کلیدی: بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته، شدت-مدت، ، SMADA ، مدل، شهر انزلی
مقدمه
بارش از جمله موهبت های الهی است که برای ادامه زندگی به آن نیاز مبرم داریم و ریزش آن به معنی تداوم حیات است. بسیاری از فعالیت های انسانی از جمله حمل و نقل، صنعت و از همه مهمتر کشاورزی مستقیماً به پدیده های بارشی اعم از باران، برف، تگرگ و … بستگی دارد. نحوه پراکندگی بارش بر روی زمین را عامل بوجود آورنده آن، یعنی عامل صعود و منبع رطوبت تعیین می کند. در جایی که این دو عامل با هم باشند حداکثر بارش رخ داده و در جایی که یکی از این عوامل به صورت کامل وجود نداشته باشد بارش اتفاق نمی افتد یا اینکه به حداقل ممکن می رسد. از این رو زمین را می توان به سه دسته : نواحی پرباران، نواحی کم باران و نواحی با بارش متوسط تقسیم بندی نمود (علیجانی و کاویانی، 1371)
کشور ایران به لحاظ عرض جغرافیایی و نفوذ مرکز پرفشار جنب حاره، علاوه بر کمی بارش، رژیم بارندگی بسیار بی نظمی دارد. نوسانات شدید سالانه، فصلی و ماهانه و بارشهای کوتاه مدت و شدید از خصوصیات بارز اقلیم ایران محسوب می شود. توزیع زمانی و مکانی بارندگی ایران متاثر از توزیع سیستم های گردش عمومی جو و جهت گیری کوهها می باشد. کمترین تغییر در الگوهای عمومی جو، نوسانات شدید آب و هوایی را به دنبال خواهد داشت که یکی از این ناهنجاریها، بارشهای کوتاه مدت است. این نوسانات اثرات زیانباری بر روی جوامع انسانی داشته و خسارات مالی و جانی جبران ناپذیری را ایجاد می نماید. تغییرات و نوسانات شدید بارش در کشور بیشتر معطوف به مناطق خشک و نیمه خشک است. این نواحی به علت شرایط طبیعی، بیشتر تحت تاثیر خسارات ناشی از بارشهای کوتاه مدت قرارمی گیرند. اما نواحی پر بارانی همچون انزلی گاهی این پدیده را تجربه می کند. لذااین تحقیق در نظر دارد با بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته شهر بندر انزلی را بررسی نماید .
بنا به ماهیت موضوع فصل اول با عنوان کلیات تحقیق، وفصل دوم با عنوان مبانی نظری تحقیق؛ وفصل سوم با عنوان ویژگیهای جغرافیایی محدوده تحقیق و فصل چهارم تحقیق با عنوان یافته های تحقیق، ودر نهایت فصل پنجم تحقیق با عنوان پاسخ به فرضیه ها و نتیجه گیری آورده شده است.
1-کلیات تحقیق
1-1- بیان مسئله
بارانهای کوتاه مدت به عنوان شکلی از بارش‌های مایع است که به ناگهان می‌بارد و به سرعت نیز قطع می‌شوند. رگبار‌های شدید به همراه توسعه روزافزون شهرها و تغییر سطوح نفوذپذیر به سطوح نفوذناپذیر، باعث افزایش ضریب جریان سطحی و در نتیجه آسیب‌‌دیدگی تاسیسات و زیر ساخت‌های شهری و روستائی و فعالیت‌های انسانی می‌شود.بنابر این می بایست در طراحی شهرها به ظرفیت کانال ها، آبروها و زهکشها بر اساس سیلاب های شدیدی ناشی از رگبارها توجه شود. استان گیلان و بخصوص شهرستان بندر انزلی نیز با توجه به شرایط اقلیمی و موقعیت جفرافیایی خود همواره از حوادث و مخاطرات طبیعی آسیب دیده و میزان این خسارت قابل ملاحظه است.
شناخت و آگاهی ما از بارش‌های کوتاه مدت و چگونگی وقوع، شدت، مدت و تداوم آن در فواصل مختلف زمانی کمک بسزایی در جهت مقابله صحیح با آن نموده و منجر به به تصمیم‌گیری مناسب در ایجاد سازه‌های شهری و غیر‌شهری می‌شود.
تعداد سیلابهایی که در جهان خسارات سنگین مالی و جانی را سبب گشته اند , کم نبوده است . به همین دلیل لزوم مطالعه و تحقیق در امور مربوط به پیش بینی و کنترل سیلابها احساس و در این زمینه اقداماتی صورت گرفته است.
استان گیلان از جمله مناطقی است که بیشترین بارندگی را در سطح کشور به خود اختصاص داده است از این رو در اکثر موارد در بیشتر شهرهای آن سیل به راه می افتد و مشکلاتی را ایجاد می کند از جمله این مشکلات می توان مشکلات بهداشتی و زیست محیطی و آلودگی آب اشاره کرد .
این مشکلات در اغلب شهرها به چشم می خورد خصوصاً در شهر بندر انزلی که آبگرفتگی جاده های ارتباطی بین نقاط شهری مشاهده می گردد ، به طوریکه در اثر سیلاب, جاده اصلی ارتباطی برخی نقاط اصلی از بین رفته و تأسیسات عمومی , اماکن و منازل مورد تهدید و هجوم سیلاب قرار دارند ،لذااین تحقیق در نظر دارد به منظور مقابله با سیلاب با بررسی بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته شهر بندر انزلی علل بروز سیلاب رادر شهر انزلی شناسایی نماید .
1-2- سوالهای تحقیق
آیا بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته شهر بندر انزلی در بروز سیلاب نقش دارند؟
1-3- فرضیه های تحقیق
– بنظر می رسد که ریزشهای جوی یکی از عوامل مهم در وقوع سیلاب شهر بندر انزلی می باشد .
– به نظر می رسد بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته در شهر بندر انزلی از روند یکسانی تبعیت می‌کند.
– به نظر می رسد تمرکز بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته از نظر زمانی به فصل مشخصی محدود می‌گردد.
1-4- اهداف تحقیق
1- ارائه راهکارهای مناسب درجهت کاهش یا مهار سیلاب در شهر بندر انزلی
2- تعیین تغییرات زمانی بارش‌های کوتاه مدت جهت جلوگیری از بروزسیلاب
3- شناسایی بارانهای کوتاه مدت در وقوع سیلاب در شهر بندر انزلی
1-5- روش تحقیق
براساس متدولوژی و در چهارچوب فرایند تحقیق جهت بررسی بارش 24 ساعته انزلی از روش توصیفی – تحلیلی و آماری با اهداف کاربردی استفاده شده است.
1-6- روش گردآوری اطلاعات
روشهای گردآوری اطلاعات در این تحقیق بصورت اسنادی و کتابخانهای و میدانی می باشد.
برای بدست آوردن اطلاعات مورد نیاز از سالنامه های آماری ،سایت هواشناسی و اداره هواشناسی انزلی استفاده شده است.
1-7- ابزار گردآوری اطلاعات
هریک از روشهای گردآوری اطلاعات ابزار مخصوص خود را دارند در روش متن خوانی از فیش و در روش آمار خوانی از جدول و در روش تصویر خوانی از نقشه و کروکی استفاده می شود و درروشهای میدانی ‏از مصاحبه, دوربین ‏عکاسی و قطب‏نما و آلتی‏متر و رطوبت‏سنج … استفاده شده‏است. بنابراین جهت تهیه آمارهای مورد نیاز به شرکت آب و منطقه ای گیلان رفته و پس از دریافت آمارهای مورد نیاز به تجزیه و تحلیل آنها پرداخته و آمارهای کمبود را به روشهای مختلف( تفاضلها و نسبتها و …) بازسازی نمودم . سپس جهت تهیه منابع و اطلاعات لازم در زمینه موضوع مورد مطالعه خود به ادارات , سازمانها و ادارات مختلف از جمله (اداره آب و خاک استان گیلان , جهاد کشاورزی استان گیلان, ستاد حوادث غیر مترقبه گیلان , فرمانداری شهرستان بندر انزلی , سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان گیلان مراجعه و پس از جمع آوری اطلاعات موجود آنها را دسته بندی کرده تا هر کدام را در جای لازم استفاده نمایم .
1-8- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
برای تجزیه و تحلیل اطلاعات ضمن بهره جستن از الگوها و روشهای مناسب در رابطه با تحقیق مورد نظر از روشهای آماری, فرمولهای تجربی و ضرایب اقلیمی … استفاده شده است.
1-9- سوابق تحقیق
در ارتباط با بارش‌های کوتاه مدت و بررسی ویژگی‌های آن در ایران قهرمان (1366) و وزیری(1376) مطالعه و روابط تجربی متناسب با شرایط اقلیمی ایران ارائه نموده‌اند. علاوه برزحمات افراد فوق به برخی تحقیقات دیگرهمانند: یونس نیسی(1375) که در تحقیق خود به “شناسایی توزیع‌های زمانی رگبارهای مولد سیلاب در حوضه آبریز خراسان (بارز)” پرداخته است، اشاره نمود. ایشان با استفاده ازتعداد 26سری از رگبارهای ثبت شده در ایستگاه های مختلف و بارش‌ها و دبی‌های ثبت شده، 26 سری هیتوگراف – هیدروگراف برای انجام تجزیه و تحلیل‌های لازم ترسیم نموده و در این هیتوگراف و هیدروگرافها پارامترهای مهم باران – دبی از قبیل پارامترهای زمانی مانند زمان‌های دوام بارش کل و بارش مازاد، زمان تاخیر، زمان تخلیه، زمان رسیدن به دبی اوج، زمان پایه، مقادیر بارش کل و بارش مازاد، شاخص، تلفات بارش، قشر آب جریان یافته، حجم دبی پایه، حجم رواناب و حجم کل، ضریب رواناب و CN معادل تعیین گردیده‌اند تا مقادیر واقعی سیلاب‌های حادث شده در حوضه آبریز را نشان دهند و به عنوان داده‌های پایه‌ای هیدرولوژیکی جهت کالیبره کردن مدلهای باران – دبی در آتیه مورد استفاده قرار گیرند.
قنبرپور و تلوری(1382) در پژوهش خود تحت عنوان”الگوی توزیع زمانی بارشهای رگباری در ایستگاه های سینوپتیک شمال ایران”با بررسی کلیه رگبارهای مشاهداتی در ایستگاههای سینوپتیک شمال ایران و با استخراج منحنی های بدون بعد تجمعی رگبارهای معرف و استفاده از روش های احتمالاتی و میانگین، الگوهای توزیع زمانی بارش را معرفی نموده اند. با بررسی الگوهای بارش در ایستگاه های مورد مطالعه مشاهده گردید که در بارش های کوتاه مدت بیش از پنجاه درصد از مقدار بارش در یک دوم مرکز بارش به وقوع پیوسته و با افزایش مدت رگبار پراکنش زمانی بارش یکنواخت تر شده و بارشهای با شدت کمتر را نشان می دهد. با بررسی الگوهای توزیع زمانی بارش به روش احتمالاتی مشخص گردید که اکثر رگبارها در ایستگاههای مورد مطالعه به ترتیب جزء رگبارهای چارک سوم و چهارم می باشند.در این مطالعه توزیع زمانی بارش های 24 ساعته و الگوهای تیپ توزیع زمانی مورد مقایسه قرار گرفته که نتیجه آن عدم همخوانی بین آنها را نشان می دهد.
علیزاده، امین وهمکاران (1374) نیزدر بررسی جامع رگبارهای کوتاه مدت درمشهد، داده‌های باران نگاری مشهد در دوره آماری 93-1969 مورد بررسی قرار گرفته است .
قهرمان (1374) برخی از خصوصیات رگبار 16 خرداد 1371 مشهد را مورد مطالعه قرار داده و نتایج حاصل از تحقیق ایشان نشان داد که : الف) گرچه مقدار باران و طول تداوم آن در چهار ایستگاهی که توزیع زمانی آن را ثبت کرده‌اند متفاوت است ولی منحنی‌های مجموع بدون بعد نشان می‌دهد که تیپ رگبار در تمامی ایستگاهها یکسان و مشابه است ، ب) دو کانون بارندگی به ترتیب مستقردر دانشکده کشاورزی و سیلو گندم تشخیص داده شد و خطوط هم مقدار بارش برای رگبار تحت مطالعه ترسیم گردید ، ج) با تطبیق رابطه هورتن بر روی این دو کانون مستقل ، یک الگوی ریاضی برای تبیین کاهش بارش با مساحت به دست آمد که می‌تواند برای رگبارهای شدید دیگر نیز مورد استفاده قرار گیرد.
وزیری نیز در اثنای سالهای 1376-1359 در اثر ارزشمند خود تحت عنوان “تجزیه و تحلیل رگبارها در نقاط مختلف ایران (تعیین توابع شدت-مدت)” به بررسی بارشهای رگباری پرداخته و با در نظر گرفتن اهداف اساسی در مطالعه رگبارها به طور کلی اهداف تجزیه و تحلیل ((رگبارها)) متعدد و متنوع است اما به لحاظ اهمیت و کاربرد آنها در مطالعات هیدرولوژیکی سه هدف از بقیه مهمتر است.
غریب ، معصومه و مساعدی ، ابوالفضل ، 1382 ، در مقاله خود تحت عنوان بررسی نحوه تغییرات زمانی و مکانی بارندگی دربخشی از حوزه آبریز گرگانرود بیان داشته عواملی مانند موقعیت جغرافیایی ، توپوگرافی و شرایط اقلیمی سبب شده اند که علاوه بر تغییرات زیاد مقدار بارندگی در مناطق مختلف حوزه تغییرات شدیدی نیز در زمان وقوع بارندگی بوجود آید. و نتایج تحقیق نشان داده که در بسیاری از موارد روند کاهشی تعداد روزهای بارانی دلیلی بر روندکاهشی و یا افزایشی مقدار بارندگی نمی باشد.
هدایتی دزفولی ، اکرم ،1382، در مقاله خود تحت عنوان تحلیلی بر تغییرات تاریخ شروع بارش و روندآن درتهران بیان داشته بارش یکی ازاصلی ترین عناصر اقلیمی هرمنطقه به شماره آید .یکی از ویژگیهای اصلی مناطق خشک و نیمه خشک ، کمی بارش همراه با نوسانات زیاد می باشد. نتایج تحقیق نشان داده که روند برای ماههای اواخر پاییز و زمستان کاهشی و در

مطلب مرتبط :   منابع مقاله درموردسلسله مراتب، استان هرمزگان

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید