کشورهای متوسط

 

 

۶۵۰۰۰۰-۲۵۰۰۰۰

 

 

زیمبابوه ( ۳۹۰۶۲۹)عراق ( ۴۳۸۳۱)

 

 

 

کشورهای کوچک

 

 

۲۵۰۰۰-۱۲۵۰۰۰

 

 

عمان ( ۳۰۹۵۰۰) بلغارستان ( ۱۱۰۹۹۴)

 

 

 

کشورهای خیلی کوچک

 

 

۱۲۵۰۰۰-۲۵۰۰۰

 

 

سیلان (۶۵۶۱۰) اردن ( ۸۹۳۴۲)

 

 

 

کشورهای ذره ای

 

 

کمتر از ۲۵۰۰۰

 

 

بحرین (۲۷۰۱) فیجی ( ۱۸۳۳۰)

 

 

( زین العابدین ۱۳۸۹ : ۵۹ )

 

شکل

 

شکل و ظاهر فیزیکی یک سرزمین نیز تأثیرات مثبت یا منفی در جایگاه و هویت سیاسی آن کشور ایفا می کند منظور از شکل ظاهری شمایل یک کشور در سطح زمین یا بر روی نقشه است که می توان آنها را به اشکال زیر تقسیم نمودکه هر یک از اشکال شرایط خاص خود را در نوع برنامه ریزی داخلی و سیاست خارجی دارند:
۱-کشورهای طولانی ( طویل ): با نگاه سطحی به نقشه جهان به کشوری برخورد می نماییم که بصورت یک امتداد عرضی همانند یک خط قطور در کرانه قاره آمریکا ( آمریکای لاتین ) قرار دارد ، کشور شیلی که شاخص ترین کشور از نوع طویل است مثال مناسبی برای توزیع این شکل از کشورهاست ، البته برای مشخص نمودن کشور طویل قانون مشخصی تعریف نشده است اما گفته شده اگر بزرگترین محور طولانی کشور حداقل شش برابر عرض کشور باشد می توان آن کشور را طویل نامید همانند ، آرژانتین ، نروژ ، کلمبیا.
کشورهای طویل بسته به میزان طولانی بودنشان بر میزان مرزهای آنها نیز افزوده خواهد شد عدم تقارن در شکل ظاهری و فاصله زیاد بین این سوو و آن سوی محور طولانی این نوع کشورها احداث راه های آسفالته و راه آهن را با مشکل مواجه می کند همچنین وجود موانع طبیعی را نیز محتمل می نماید، عرض کم موجب ضعف امنیتی این نوع کشورها نیز می شود چرا که عملاً عمق استراتژیک آنها در برابر کشورهای همسایه کم است.
۲- کشورهای متراکم یا دایره ای: ناگفته پیداست که در زمین کشوری که کاملاً دایره ای شکل باشد وجود ندارد و برای مشخص نمودن این نوع کشورها قانون مشخصی تعریف نشده است اما مفهوم متراکم یا دایره‌ای به این معنا است که از مرکز جغرافیای این دسته از کشورها تا هر کجای مرزهای آن فاصله تقریباً برابر باشد، این ویژگی بسیار مطلوب زمینه های مساعد فراوانی را برای اداره کشور فراهم می‌آورد بخصوص در بخش حمل و نقل و شبکه ارتباطی و کنترل واحدهای اداری سیاسی همچنین پراکنش امکانات نیز عادلانه تر در سطح تمام مناطق این نوع کشورها انجام خواهد پذیرفت متراکم بودن کشور الزاماً به معنی ثبات و یا وحدت ملی کشور نیست همچنین اگر شکل متراکم و دایره ای شکل با وسعت زیاد نیز همراه باشد عمق استراتژیک کشور نیز عمیق تر خواهد بود و این امر از لحاظ امنیتی بسیار مهم و تاثیرگذار است.
۳-کشورهای زائده دار : قدرت های بزرگ و استعماری جهت دستیابی به اهداف راهبردی خود در بعضی از مناطق و کشورها اقدام به دخالت در نوع شکل گیری مرزها نموده و برای تحقق اهداف بلند مدت خود زائده هایی را در بعضی از کشوها پیشبینی نموده اند این زائده ها یا برای قطع ارتباط دو منطقه و یا ایجاد دسترسی به منطقه ای پیشبینی شده است نموده بارز و مشخص آن دالان واخان ( انگشتی افغانستان ) است که توسط انگلیس و برای ایجاد فاصله بین هند که تحت استعمار آنها بود با روسیه تزاری بوجود آمد ، اما امروزه این دالان سبب همسایگی افغانستان با چین شده است که درصورت توجه به این موضوع توسط حکومت افغانستان امتیاز مناسب برای این کشور مصوب می شود.
۴-کشورهای چند بخشی: همانگونه که از اسم اینگونه کشورها پیدا است ، اجزاء سرزمینی و جغرافیای این نوع کشورها به دو یا چند بخش تقسیم شده است که این امر می تواند بر اثر شرایط سیاسی یا عوامل طبیعی و جغرافیایی ایجاد شده باشد چند بخش شدن کشورها بر اثر عوامل سیاسی به گونه قاره ای نیز قابل تفکیک است مانند عمان که توسط بخشی از خاک امارات به ۲ بخش تقسیم شده است اما عوامل طبیعی و جغرافیایی چند بخشی شدن یک کشور را عموماً گونه ای جزیره ای مطرح می نمایند یک کشور که از چند جزیره تشکیل شده است ، مانند ژاپن و کوبا. فارغ از ماهیت چندبخشی بودن یک کشور (جزیره ای یا قاره ای ) جدا افتادن جمعیت های یک سرزمین و اختلافات فرهنگی ناشی از فاصله ایجاد شده همچنین افزایش میزان مرزهای یک کشور و یا قرارگرفتن در داخل یک کشور دیگر از عوامل منفی جغرافیای کشورهای چند بخشی محسوب می گردد. در بعضی از موارد خاص امتیازاتی نیز برای این قبیل کشورها به همراه دارد که پراکندگی و فاصله بین مراکز جمعیتی ، نظامی و حکومتی هزینه و نتیجه تجاوز به این نوع کشورها را غیر قابل پیشبینی می نمایند مانند : شرایط کوبا در مقابله با ایالات متحده.
همانطور که در مطالب فوق بطور مختصر اشاره شد شکل یک کشور بر شرایط ژئوپلیتکی آن تأثیر گذار خواهد بود کشوری که دارای تراکم جغرافیای مناسبی است و فواصل تمام نقاط مرزی آن با مرکز جغرافیا ی کشور تقریباً برابر است می تواند برنامه ریزی و احاطه بیشتری بر تمام نقاط سرزمین خود داشته باشد بویژه در مقوله حمل و نقل زمینی که یکی از زیر بنای ترین عناصر توسعه سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی یک کشور محسوب می گردد و عکس این موضوع نیز صادق است کشورهایی که از نظر شکل طویل ، چند بخشی یا منگنه ای (کشوری که در داخل کشور دیگری احاطه شده است) می باشند ، صرفاً بخاطر شکل سرزمین با عوامل منفی ژئوپلیتیکی مواجه می باشند با توجه به اهمیت شکل کشورها در موقعیت سیاسی آنها جغرافیدانان سیاسی روش های ریاضی برای تحلیل شکل ابداع نموده اند که بعلت تراکم و طولانی شدن مطالب از عنوان آن صرف نظر می کنیم ( برای مطالعه بیشتر ر.ک. زین العابدین ۱۳۸۹ : ۶۲ )
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

 

توپوگرافی

 

توپوگرافی[۷] به بررسی و ترسیم عوارض خارجی سطح زمین شامل پستی بلندی ها، رودخانه ها و دریاچه ها و … می پردازد اما در جغرافیای سیاسی بیشتر آن دسته از عوامل توپوگرافی که بر مسایل سیاسی و نظامی تأثیر گذارند مورد توجه بوده به عبارت دیگر عوارضی که بر چهره توپوگرافی منطقه مؤثرند و جزء مؤلفه های ژئوپلیتیکی می‌باشند مورد بررسی قرار می گیرند. یکی از مؤثرترین ویژگی های توپوگرافی بر جغرافیای سیاسی ایجاد مرز بین واحدهای سیاسی مختلف است ، مرزهایی که توسط عوامل طبیعی مانند رودخانه ها و کوهها ایجاد می شود موجب پیوستگی و تجانس بیشتر جغرافیایی یک کشور خواهد شد، اینگونه مرزها همواره از همگرایی بیشتری نسبت به مرزهای سیاسی با سرزمین اصلی برخوردار است.
وجود رودخانه های پرآب در یک کشور از نظر تأمین آب مصرفی ساکنین آن کشور و رونق کشاورزی از اهمیت استراتژیکی برخوردار است به نحوی که در سالهای اخیر جنگ های متعددی برای تصاحب منابع آبی در گرفته است وجود سرچشمه های آبی در یک کشور و مسیر رودخانه در کشور یا کشورهای دیگر سبب وابستگی کشورهای زیرمجموعه حوزه آبی این رودخانه به کشور سرچشمه گیرنده است این موضوع در مناطق کم آب بروزچالش ها و جنگ های نظامی را بهمراه داشته است ، وجود رودخانه های پر آب که قابلیت کشتی رانی دارند در تسهیل حمل و نقل و جابه جایی کالا و مسافر بسیار پر اهمیت و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه می باشد.
عکس مرتبط با اقتصاد
ناهمواری های سطح زمین نیز در مطالعات ژئوپلیتیک از اهمیت ویژه ای برخوردارند به نحوی که ژان گاتمن می گوید : اگر زمین همانند یک توپ بیلیارد صاف و صیقلی بود در آن صورت مطالعه ژئوپلیتیک بی معنا بود و دلیلی نداشت که ما بخواهیم به بررسی آن بپردازیم. در نوشته های تاریخی عدم دستیابی مهاجمان مغول به سرزمین های شمالی ایران وجود سلسله کوه های بلند و شرایط سخت کوهستانی این مناطق عنوان شده است، امروزه نیز در علوم نظامی یکی از مهمترین دیواره های دفاعی و پدافندی وجود ناهمواری های طبیعی است اگر این ناهمواری ها با مرزهای سیاسی منطبق باشد کشور دارای یک دیوار طبیعی دفاعی است و شرایط مطلوبی را برای آن فراهم می کند ، البته ناهمواری ها در کنار آثار بسیار مثبت دفاعی بر شرایط اقلیمی و آب و هوایی کشور نیز تأثیر گذار اند. کوهستانها مرتفع عموماً موجب فراهم شدن شرایط مطلوب برای بارش نزولات آسمانی و جاری شدن رودخانه ها و منابع آبی را فراهم می آورند اما در کنار این تأثیرات مثبت، ناهمواری ها مشکلات عمده ای را در ایجاد و توسعه شبکه های ارتباطی فراهم می آورند ، احداث راه های زمینی در مناطق کوهستانی ضمن دشواری های خاص هزینه های مالی سنگین و زمان اجرای طولانی را تحمیل می نماید،حتی احداث فرودگاه در یک منطقه کوهستانی بسیار دشوار و عموماً غیر ممکن است. ناهمواریها همچنین موجب ایجاد فاصله قومی و فرهنگی در یک کشور می شوند.
هرچند شرایط توپوگرافی یک کشور بر اساس شکل و ماهیت طبیعی آن بررسی می شود اما نحوه استفاده و سطح توان سیاسی و تکنولوژیکی حکومت در استفاده از توپوگرافی موجود نیز باید مورد توجه قرار گیرد ناهمواری یا منابع آبی مشابه در دو سرزمین ممکن است دوکاربرد مثبت و منفی کاملاً متفاوت را بهمراه داشته باشند که ناشی از نوع توانایی حکومت آن کشور است، کوهستان های یک کشور قدرتمند مورد استفاده گردشگری و افزایش رفاه مردم آن کشور قرار می گیرد، اما کوهستان های یک کشور ضعیف و درگیر مناقشات داخلی و خارجی مورد بهره برداری گروه های مخالف و تروریستی در جهت اختفا و تجاوز مورد استفاده قرار می گیرد به عبارت دیگر قدرت سیاسی حاکم بر یک سرزمین میزان تاثیرگذاری ناهمواری ها را در فرایند سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی آن تبین می نماید .
 تصویر درباره گردشگری

 

عوامل متغیر جغرافیای سیاسی

 

همانطور که درگذشته عنوان شده عوامل تأثیرگذار بر جغرافیای سیاسی به دو گروه ثابت و متغییر تقسیم می شوند عوامل ثابت بطور اختصار بیان شد اما درخصوص عوامل متغییر می توان عواملی چون :

 

جمعیت

 

تردیدی نیست که در انجام هرگونه مطالعه درخصوص علوم انسانی تحلیل و بررسی جمعیت از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است، جمعیتی که در کالبد فضایی فعالیت های خود مورد بررسی قرار گرفته ، انعکاس های او در فضا و تأثیرپذیری فضایی او شیوه نگرش ویژه ای را به وجود می آورد ‌
( مطیعی لنگرودی ۱۳۸۶ : ۲۵ ) بر این اساس مهمترین عامل ژئوپلیتیک، انسان است و بدون شک بررسی تحولات ژئوپلیتیک بدون درنظر گرفتن انسان و جمعیت هیچگونه مفهومی نخواهد داشت به نحوی که اهمیت و ویژگی انسان در ژئوپلیتیک بر سایر عوامل اولویت دارد.
تفکیک دیالکتیکی انسان و جمعیت به مقتضایی منابع طبیعی و میزان توسعه کشور ، همراه با طرز پراکندگی جمعیت و هرم سنی و … دارای آثار متفاوت است. ( مطیعی لنگرودی ۱۳۸۶ ، ۲۹ ) در بررسی عامل جمعیت اولین مؤلفه میزان جمعیت یک کشور است کم یا زیاد بودن میزان جمعیت یک کشور و تأثیر آن بر موقعیت کشور باید باتوجه به شرایط دیگر سنجیده شود. کشورهای عقب مانده و فقیر از افزایش جمعیت ابراز نگرانی می کنند و کشورهای توسعه یافته و ثروتمند از کاهش جمعیت ! این به آن معنا است که میزان جمعیت با شرایط اقتصادی کشور همچنین وسعت و منابع موجود در یک کشور ارتباط مستقیم دارد . برای یک کشور دارای ویژگی های اقتصادی و سیاسی مناسب و وسعت کافی ، تعداد زیاد جمعیت مزیت بسیار مطلوب محسوب می گردد . البته آثار مثبت جمعیت زیاد بیشتر در امور نظامی و توسعه بازارهای تجاری و اقتصادی است اما توزیع و تراکم جمعیت نیز در بررسی ژئوپلیتیکی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. شدت و وضعیت پراکندگی جمعیت در درجه اول متأثر از ویژگی های جغرافیا طبیعی کشور است میزان بارندگی نواحی مختلف با پراکندگی جمعیت نسبت مستقیم دارد.(مطیعی لنگرودی ۱۳۸۹ : ۲۹ ) البته نباید این موضوع را از یاد برد که در دهه های اخیر انقلاب صنعتی منجر به ایجاد موقعیت ها و شرایط جدید کار در کارخانه های صنعتی را فراهم نموده که این امر موجب شده است تا فارغ از شرایط طبیعی جمعیت ساکن در مناطق دست خوش تغییرات شود، یعنی ممکن است در یک شهر صنعتی با ویژگی های نامطلوب و نامساعد طبیعی جمعیت زیادی جهت دستیابی به موقعیت شغلی سکونت داشته باشند در مجموع می توان اینگونه عنوان نمود که پراکندگی مطلوب جمعیت در تمام نقاط سرزمین می تواند از نظر استراتژیک برای یک کشور مهم باشد خصوصاً پراکندگی جمعیت در مناطق مرزی از اهمیت دفاعی ویژه ای برخوردار است.

 

شبکه ارتباطی منظم

 

شبکه های ارتباطی به عنوان شریان های اصلی ارتباطی مراکز زیست و فعالیت جوامع بشری نقش ویژه ای در حمل و نقل کالا و مسافر ایفا می کنند اما برای تحقق کارایی وتحرک رو به رشد شبکه های ارتباطی همچنین تأمین نیازمندی های مورد نظر کاربران می بایست شبکه ارتباطی منظم و سلسله مراتبی را طراحی و ایجاد نمود بر این اساس در سطح بندی شبکه ها ارتباطی جهت طراحی فضایی به جای معیارها و مشخصات فنی ، خصوصیات شبکه ها در تأمین و تحرک فضای توسعه مد نظر قرار می گیرد، با توجه به این معیارها راه ها به سه سطح تقسیم می شوند.
سطح یک : شبکه های اصلی با نقش فعال در توسعه حمل و نقل که جابه جایی سریع کالا و مسافران را ممکن می سازند این شبکه ها از آنجا که پیوند دهنده مراکز اصلی توسعه هستند در مناطقی گسترش خواهند یافت که از توان توسعه کافی برخوردار باشند فضای اطراف این شبکه ها غالباً در طول مسیر سازمان یافته می باشد این شبکه ها در واقع ارتباط مراکز عمده صنعتی، تجاری ، معدنی و همچنین مراکز سیاسی را با یکدیگر برقرار می سازد.
سطح دوم : شبکه راه هایی که در ارتباط میانی مناطق و یا ارتباط مراکز اصلی زیست و فعالیت را برعهده دارند این سطح از شبکه ها تأمین ارتباط افقی را برعهده دارند و جاده های ارتباطی مراکز صنعتی ، معدنی ، بنادر و مراکز سیاسی کم اهمیت تر را پوشش می دهند ، و در مواردی که توان سرمایه گذاری ؛ بعد فاصله ، شرایط جغرافیایی وتوپوگرافی احداث را ه های سطح یک را با محدودیت مواجه می سازد جایگزین آن نیز می گردد.
سطح سوم : شبکه راه هایی که نقش میان منطقه ای ضعیف ولی درون منطقه ای و حاشیه ای فعال دارند، این شبکه ها اکثراً از شبکه های سطح یک و دو منشعب می گردند ، برقراری ارتباط شهرها با نواحی دور افتاده و محروم، همچنین تأمین ارتباط و اتصال مراکز کشاورزی ، صنعتی و معدنی که وسعت توسعه آنها محدود است از عملکرد های اصلی شبکه راه های سطح سوم است.
توسعه شبکه ارتباطی کارا و روبه توسعه نیازمند شکل گیری شبکه ارتباطی منظم با درنظرگرفتن سطح بندی شبکه ارتباطی درکنار سهولت، امنیت ،صرفه اقتصادی و دسترسی حداکثری مناطق باتوجه به کارکرد فضایی آنها بسیار حائز اهمیت است.

 

مفهوم راه و شبکه ارتباطی

 

راه ، جایی از زمین که مردم از آن جا رفت و آمد کنند، محل عبور(عمید ، ۱۳۵۴) راه ها عوامل فیزیکی و غیرفیزیکی خاصی هستند که نظم ارتباطی نقاط را سازماندهی می کنند بنا براین یکی از عمده ترین کارکردهای راه کمک مؤثر به کارایی و سودمند ساختن حرکات از طریق جهت دادن به آنها است.
( محمودی ۱۳۷۶ : ۶۸ ) راه زمینی، به یک مسیر و معبر باریک دراز و هموار اطلاق می گردد که بین دو نقطه ایجاد گردیده است و ممکن است طبق روش قدیمی و بر اساس مرور زمان و نیازهای گذشته به وجود آمده باشد و یا برابر روش و اصول فنی مهندسی جدید احداث شده باشد. ( فلاح تبار۱۳۸۷ : ۶) شکل گیری راه ها از ابتدا بدون انگیزه ارتباطی صورت می گرفت و عموماً جهت طی طریق از مکانی به مکان دیگر مورد استفاده قرار می گرفت اما با شکل گیری حمل و نقل به شکل امروزی خود یعنی استفاده از حیوانات اهلی برای کشیدن درشکه به عنوان اولین وسایل حمل و نقلیه غیره پیاده راه ها ماهیت کنونی خود را به عنوان شریان های ارتباطی باز شناختند و از آن زمان حکومت ها شبکه های ارتباطی منظم را بین شهرها و سکونت گاه های مهم احداث نمودند به عبارت دیگر می توان گفت راه های منفرد و بدون برنامه ریزی باستانی با شکل گیری شهرها و سکونت گاه های دایمی و در پی آن بکارگیری از حیوانات در امر حمل و نقل کالا و گسترش بازرگانی ، شبکه های ارتباطی حمل و نقل مدرن را شکل دادند و امروزه شبکه های ارتباطی حمل و نقل به شریانهای حیاتی جوامع بشری تبدیل شده است .

 

تاریخچه

 

انسان نخستین که زندگی بدوی و غارنشینی داشت ، مجبور بود برای ادامه حیات رفع نیازهای اولیه خود از غارهای محل سکونت خود دور شده و زمین های اطراف را به صورت پیاده طی طریق نماید همین جابجای و تردد که جهت تهیه غذا صورت می گرفت سبب پیدایش گذرگاه های شد که به پیدایش اولین راه ها انجامید بنابراین اولین راه ها به علت حرکت انسان بین دو نقطه یا دو مکان جغرافیایی و بجاماندن آثار حرکت او بر روی زمین نمایان شد. پس از رام نمودن حیوانات و حرکت توامان انسان و حیوان ، راه ها و مسیرهای عبور شکل نمایانتری به خود گرفتند به نحوی که ترددها از مسیرهای مشخص انجام می گرفت پس از گذشت سالها و آغاز زندگی اجتماعی ، ارتباطات انسان ها شکل جدید به خود گرفت افزایش جمعیت، دستیابی انسان به ابزارهای اولیه، آغاز کشاورزی توسط انسان و جابجایی محصولات کشاورزی از مزارع به سکونت گاه ها و گسترش بازرگانی سبب شد تا نیاز به شبکه حمل و نقل و ایجاد راه ها بیش از پیش نمایان گردد.
شاید از میان مردمان جهان ، ایرانیان از جمله نخستین ها در امر ایجاد راه و راهداری و راهبانی باشند قدیمی ترین جاده مشهور کشف شده جهان ، ۶۴۰۰ سال پیش از میلاد در ۷۰ کیلومتری قاهره به طول ۱۳ کیلومتر توسط ایرانیان حاکم در آن مناطق ساخته شده است ( رحیمی ۱۳۷۱ : ۹ ) اما به جرأت می توان گفت یکی از معروفترین جاده های باستانی جهان جاده ابریشم است.جاده ابریشم، راهی کاروان رو بود که از دوران باستان تا حدود قرن چهاردهم میلادی در دو قاره آسیا و اروپا ( اوراسیا ) از چین تا مدیترانه مورد بهره برداری تجاری ، زیارتی و سیاحتی قرار گرفته است ، نام جاده ابریشم را اولین بار فردنیاندفون ریشتهوفن ( ۱۸۳۴ – ۱۹۰۵ م ) جغرافیدان آلمانی ، در میانه قرن نوزدهم به کاربرد که ظاهراً سبب این نامگذاری تجارت ابریشم به عنوان گرانبهاترین و در عین حال سبکترین کالایی بوده که طی ده ها قرن از طریق این جاده از چین به غرب می رفته است (باستانی پاریزی ۱۳۸۷ : ۱۹۹) حرکت در مسیر تکامل ما را به عصر حاضر رساند دورانی که مادر شهرها (متروپلیس[۸]) با چند ده میلیون جمعیت جلوه برتری و سیتره انسان را بر زمین نشان می دهد راه های باریک مال روی باستانی به شاهراه های بزرگ آسفالته تبدیل و به پیشرفته ترین سیستم های الکترونیکی نیز تجهیز شده اند و امروزه تصوّر حتی یک لحظه توقف شبکه ارتباطی و سیستم حمل و نقل جاده ای ممکن نیست .

 

انواع راه های ارتباطی

 

طبقه بندی راه ها بر اساس شرایط جغرافیای و نوع کاربردی آنها به صورت قابل توجهی متفاوت است. تعیین کاربری راه ها و طبقه بندی در شبکه شهری و بین شهری همچنین در شرایط اقلیمی و توپوگرافی متفاوت ، متغیر است و ملاحظات ویژه ای را شامل می شود از جمله، امکان جغرافیایی ، تراکم جمعیت ، تراکم کاربران ، رفت آمار کلی ، رفت آمار محلی ، جریان و روند ترافیک ، ترکیب کاربران ، توانایی در تفکیک کاربران راه ، فعالیت کناره راه و … ، اما نکته بسیار مهم در طبقه بندی راه ها این است که طبقه بندی راه می بایست بر اساس کارکرد راه ارتباطی با توجه به تمام کاربران راه و نه تنها موتوریزه کردن رفت و آمد باشد ، این طبقه بندی باید به نحوی ساده باشد که هم کاربران راه و هم برای مجریان آن قابل درک و اجرا باشد. راه ها در داخل این طبقه بندی باید یک وظیفه ترافیکی یعنی تردد وسایل نقلیه موتوری در کل یک مسیر طولانی و یک وظیفه محلی برای سفرهای کوتاه( سفرهایی که در بردارنده پیاده روی هستند ) ، یا ترکیبی از این دو کاربرد را داشته باشند بنابراین ساده ترین طبقه بندی راه شامل سه نوع می باشد ، که هر یک از این راه ها دارای شرایط و ویژگی خاص می باشند.
دسترسی
روند
توزیع
شکل ‏۲‑۱: درجه بندی ساده راه های برون شهری
لازم به توضیح است ، طبقه بندی راه ها با ملاحضات پیش گفته همواره مستلزم موارد دیگری نیز می باشد، شرایط جغرافیایی گاهاً مانع احداث راه ها با ارجعیت بالاتر را فراهم می آورد بعنوان مثال قرار گرفتن یک کوهستان سخت بین دو کلان شهر مهم سبب می شود تا ایجاد شاهراه مناسب در خور ظرفیت تردد بالای مورد نیاز بین این دو کلان شهر که مد نظر سیاستگذاران می باشد را دشوار و شاید غیر ممکن نماید هزینه های اقتصادی و سطح تکنولوژیکی سازندگان راه نیز از دیگر مؤلفه های احداث راه ها است که این عوامل سبب شده است تا در اکثر موارد راه های احداث شده با ویژگی های کاربری مورد نظر تناسب نداشته باشند این مشکل در کشورهای با توپوگرافی کوهستانی ، مردابی ، جنگلی و در مجموع با توپوگرافی سخت و کشورهای فقیر کاملاً محسوس و قابل روئیت می باشد ، در کشورهای با درآمد بالا که از توان اقتصادی و تکنولوژیکی بالا برخوردارند سیمای یک پارچه استاندارد در انواع راه ها بر اساس طبقه بندی و کاربردی راه ها ایجاد شده است ، یکی از مؤلفه احداث راه میزان ونوع کاربری آن است به عبارتی راه ها باید “خود شرح یا خود معروف ” باشند که هم بتوانند وظیفه جابجایی را ایفا کنند و هم ایمنی را برای کاربران فرآهم سازند.در سوی دیگر در کشورهای با درآمد کم ، راه ها دارای مصارف گوناگونی از قبیل توزیع کننده ، انتقال دهنده و راه دسترسی می باشند وقتی چنین شرایطی رخ می دهد تداخل کاربری ها منجر به معضلات و چالش های ترافیکی متعددی می گردد که غلبه بر این عوارض هزینه و زمان زیادی را برکشور متحمل می نماید البته این کشورها با این مشکلات و معضلات بطور مسالمت آمیز کنار آمده اند !؟
در طبقه بندی راه ها به شیوه فوق صرفاً ماهیت ذاتی راه در نظر گرفته می شود اما برای درجه بندی صحیح راه ها بر اساس ویژگی های فنی و مهندسی همچنین کاربری آن ۸ نوع راه تعریف می شود که عبارتند از:

 

آزادراه

 

آزادراه که به آن اتوبان نیز گفته می شود عبارت است از یک راه شهری یا بین شهری که مانع و جداکننده در وسط آن احداث می گردد حجم ترافیک زیادی از خود عبور می دهد و از کنترل کامل ورود و خروج تمام تقاطع ها برخوردار است و جزء راه های روند یا شاهراه ها می باشد.احداث آزاد راه ها اهداف گوناگونی را در پی دارد که از جمله آنها :
۱- افزایش سرعت در جابجایی کالا و مسافر
۲- ارتقاءایمنی عبور و مرور
۳- کاهش مصرف سوخت و انرژی
۴- رشد و توسعه اقتصادی ؛ فرهنگی و گردشگری منطقه
۵- توزیع و ایجاد مشارکت در جذب منابع بخش خصوصی در احداث آزاد راه ها که عموماً استفاده از آن برای کاربران این راه مستلزم پرداخت هزینه است.

 

بزرگ راه ها

 

از جمله راه های بین شهری حائز اهمیت است که از جهت زیادی به آزادراه شبیه است راهی که توسط موانع مسیر رفت و برگشت آن جدا شده است و چند خط عبور در هر مسیر دارد اما محدودیت های بزرگراه در زمینه سرعت و کنترل کمتر ورودی و خروجی از ویژگی های بارز تفاوت در این دو نوع راه است هرچند در مواردی بزرگراه نیز در جرگه راه های روند یا شاهراه قرار می گیرد اما عموماً تحت عنوان شاهراه های فرعی شناخته می شود.احداث این راه نیز اهداف ویژه ای را دنبال می کند که شامل :
۱-ایجاد رفاه و آسایش برای رانندگان
۲-کاهش حوادث و افزیش ایمنی
۳-جدا ساختن جریان ترافیک
۴-سهولت دسترسی کاربران حاشیه راه به مسیر عبور اصلی ترافیک

 

راه های اصلی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *