8772

2/8 گوشت قرمز

6/741

9/774

1/838

870

9/2

در همه رشته‌ها به ویژه متخصصین بخش کشاورزی که به عنوان زیربنای اقتصاد مطرح است می‌بایست سعی کنند که با استفاده از امکانات موجود در مملکت، حداکثر تلاش را در جهت افزایش تولید بنمایند. لازم به ذکر است که صنعت پرورش طیور در کشور ما نسبتاً نوپا است و طی 5 یا 6 دهه اخیر پا به عرصه وجود نهاده و تکامل پیدا کرده است. قبل از آن فراورده‌هایی نظیر گوشت و تخم‌مرغ در روستاها تولید و وارد بازار مصرف می‌گشت. بعد از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی، همگام با رشد فرهنگ دامپروری در کشور، صنعت طیور نیز چه به لحاظ کیفیتی و چه به لحاظ کمی، پیشرفت‌های چشمگیری داشته است. در واحدهای پرورش طیور، بخش اعظم هزینه‌ها مربوط به هزینه‌های خوراک است که حدود 75 درصد هزینه‌ها را به خود اختصاص می‌دهند. در چند دهه اخیر، پیشرفت‌های بخش انتخاب ژنتیکی منجر به تولید آمیخته‌هایی از جوجه‌های گوشتی گردیده است که در مدت زمان کوتاهی رشد می‌کنند. اگرچه این انتخاب ژنتیکی از برخی جهات مانند کوتاه کردن زمان رشد و سرعت بخشیدن به آن دارای اثرات مفیدی بوده است اما موجب تجمع چربی‌ها، بد فرمی پاها، بیماری‌های متابولیکی مانند آسیت و سندروم مرگ ناگهانی گردیده است. بنابراین امروزه توجهات مجدداً به بهبود شیوه‌های تغذیه‌ای در پرورش جوجه‌های گوشتی جلب گردیده است. مکمل دوقلو از جمله مواد مهم مورداستفاده جهت بهبود تغذیه جوجه‌های گوشتی می‌باشند. مکمل دوقلو مجموعه‌ای متراکم از مواد اصلی موردنیاز جهت تولید دان هستند. بخش زیادی از مواد مورداستفاده در تغذیه جوجه‌های گوشتی از قبیل مکمل های دوقلو با صرف هزینه‌های زیاد و با مشکلات عدیده ارزی وارد مملکت می‌گردند. یافتن راهی که بتواند از طریق کاهش هزینه‌های تولید،حتی اندکی از هزینه‌های تولید بکاهد، بی‌تردید تأثیر بسیار چشمگیری بر روی سوددهی این تولید و بهبود وضعیت اقتصادی کشور خواهد گذاشت. چنانچه بتوانیم مواد خوراکی موردنیاز در این صنعت را در کشور تأمین کنیم، مشکل بزرگی از مملکت حل می‌گردد. در داخل کشور مکمل های مختلفی برای تغذیه طیور تولید می‌گردد که دارای کارایی قابل‌رقابت با مکملهای وارداتی می باشند می‌توان آنها را جایگزین انواع وارداتی نمود. استفاده از مکمل های ساخت داخل کشور، علاوه بر صرفه‌جویی در هزینه‌های مرغدار، در سطح کلان نیز از طریق کاهش خروج ارز از کشور و از بین‌رفت بازار سیاه برای خرید مکمل های وارداتی، دارای منافع زیادی خواهد بود. یکی از راهکارهای مؤثر در رفع موانع موجود توجه به اهمیت تحقیقات و از آن مهم‌تر ترویج و توسعه فرهنگ استفاده از نتایج تحقیقات و یا به عبارت دیگر فرهنگ تحقیق برای ترویج است. در این رابطه به نظر می‌رسد که نتایج تحقیقاتی که موضوع آنها برخواسته از نیاز یک صنف باشد (تحقیقات کاربردی) با سهولت بیشتری موردتوجه و استفاده دست‌اندرکاران آن صنف قرار می‌گیرد. در واقع موضوع تحقیق حاضر به همین جهت و با توجه به اهمیت حمایت از تولیدات داخلی با اهداف زیر صورت گرفت:

  1. مقایسه چهار نوع پریمکس ویتامینه و معدنی بر عملکرد جوجه های نر گوشتی.
  2. تعیین مناسب ترین پریمکس ویتامینه و معدنی در تغذیه جوجه های نر گوشتی.
  3. ارزیابی هر یک از پریمکس های ویتامینه و معدنی در جیره جوجه های نر گوشتی.

فصل دوم
(کلیات و بررسی منابع)
2-1- عملکرد طیور
عملکرد طیور به فاکتورهای مختلفی بستگی دارد که میتوان به لاین، جنس، سن طیور و شرایط محیطی نظیر درجهحرارت، تهویه و تغذیه اشاره نمود. در این رابطه نقش تغذیه بسیار مهم است زیرا تغذیه مناسب میتواند اثرات منفی شرایط محیطی و غیره را تعدیل کند.
2-2- مواد اولیه جهت تأمین انرژی
مواد مختلفی جهت تأمین انرژی و پروتئین در جیره غذایی طیور مورداستفاده قرار می‌گیرند که می‌توان به گندم، جو، سورگوم و ذرت به عنوان منابع تأمین‌کننده انرژی اشاره نمود. این مواد بیشتر شامل دانه‌هایی هستند که مقدار کربوهیدرات آنها زیاد است و در این میان ، ذرت بیشترین مورد استفاده را در تغذیه جوجه‌های گوشتی دارا می‌باشد.
2-2-1- ذرت
ذرت عمده ترین غله مورداستفاده در جیره های غذایی طیور می باشد و معمولا به خاطر مقدار زیاد آن در جیره مهمترین منبع انرژی نیز به شمار می آید. این عمدتاً به دلیل آن است که منبع انرژی آن به صورت نشاسته است که دارای قابلیت هضم بالایی در طیور می‌باشد علاوه براین به راحتی قابل پلت شدن بوده و در نتیجه منبعی با دانسیته بالا از انرژی به سهولت قابل استفاده به شمار می‌رود و از وجود فاکتورهای ضد تغذیه‌ای عاری می‌باشد(يعقوب فر و نوري،1390). ذرت دارای کربوهیدرات بالایی است که قسمت عمده آن نشاسته قابل‌هضم است و الیاف کمی دارد. همچنین مقدار روغن آن و در نتیجه انرژی قابل‌متابولیسم آن بالا است. تمامی دانه‌های غلات به جز گندم، انرژی کمتری در مقایسه با ذرت دارند. روغن ذرت دارای اسیدهای چرب غیراشباعی بوده و منبع خوبی از اسید لینولئیک است. (رابرت بلر[1]، 1391). ذرت حدود 4 درصد روغن دارد که 50 درصد آن اسید لینوئیک است. واریته‌های جدید ذرت حاوی 6 الی 8 درصد روغن و 2 الی 3 درصد پروتئین اضافی هستند (اقبالی، 1391).انرژی ذرت از سالی به سال دیگر متغیر میباشد.
مقدار انرژی موجود در ذرت با برداشت دیرهنگام آن بسیار کاهش مییابد زیرا محتوای نشاسته آن نسبتاً بیشتر و غلظت چربی موجود در آن کمتر میشود. اگر ذرت خیلی زود برداشت شود (40% رطوبت) مقدار انرژی جیرهای آن نسبتاً پایینتر است. تفاوت، 50 کیلوکالری / کیلوگرم بر اساس ماده خشک است. شرایط موجود در زمان خشککردن دانه به نظر میرسد اثری روی مقدار انرژی جیرهای نداشته باشد. شرایط برداشت ممکن است اثر کمی بر روی انرژی ذرت داشته باشد. به طور کلی نشاسته ذرت در مقایسه با غلات دیگر دارای بالاترین قابلیت هضم (98%) در پرندگان است. ذرت از نظر پروتئین کمبود دارد. میزان نوسان پروتئین پایین است ( خطای استاندارد 7 گرم در کیلوگرم پروتئین خام). بعلاوه پروفیل اسیدآمینهای ذرت با کمبودهایی که از نظر لیزین همراه با تریپتوفان و مازاد لوسین دارد بسیار نامتوازن میباشد. پروفیل اسیدآمینهای بستگی به مقدار پروتئین غلات دارد، هنگامیکه پروتئین ذرت بالاتر باشد مقادیر نسبی لیزین، اسیدهای آمینه گوگرددار و آرژنین کمتر شده و اسید گلوتامیک و لوسین افزایش مییابد. این امر در حقیقت مربوط به سطوح بیشتر گلوتلینها ( گلوتن) است که مخصوصاً جزء پروتئینهای ذخیرهای نامتوازن است. کلسیم ذرت خیلی کم (حدود03/0 درصد) ولی فسفر آن بالا (25/0تا 3/0 درصد) است. اگرچه به صورت فیتات بوده و برای طیور قابلیت استفاده چندانی ندارد. در نتیجه مقدار زیادی فسفر به مدفوع راه یافته و به محیط انتقال می‌یابد. می‌توان از آنزیم فیتاز در جیره استفاده کرد و یا از ذرت‌های کم فیتات استفاده کرد که در مقایسه با ذرت معمولی، فیتات کمتری دارد. در شرایطی که تغذیه منحصراً با دانه غلات صورت میگیرد کمبود کلسیم وسدیم ممکن است رخ دهد. واریتههای متنوعی از ذرت وجود دارد که عمدتاً ناشناخته باقی مانده و به ندرت در تغذیه طیور مورد استفاده قرار میگیرند. علاوه بر اینها، واریتههای دیگری از ذرت به دلیل ساختمان ویژه نشاسته موجود در آنها که حالت واکسی دارد و از نظر آمیلوپکتین غنی است (100% به جای 70% ذرت معمولی) توسعه پیدا کردهاند. تغییر مذکور در ساختمان نشاسته هیچ تأثیری بر ارزش غذایی ذرت برای طیور ندارد. بالاخره واریتههایی از ذرت وجود دارد که میزان گزانتوفیل در آنها بسیار پایین بوده و به همین دلیل معمولاً کمتر مورد بهرهبرداری قرار میگیرند (يعقوب فر و نوري، 1390).
(جدول 2-1)، تنوع ترکیب شیمیایی 59 نوع ذرت را نشان میدهد. ذرت بر حسب مقدار ناخالصی، درصد شکستگی خوشهها کپکیبودن آن دستهبندی میشود. نوعی از آن که در تغذیه طیور مورد استفاده قرار میگیرد ذرت زرد است. پروتئین ذرت از لحاظ لیزین و تریپتوفان فقیر است. ذرت دارای مقدار کمی اسیدنیکوتنیک است. مایلو یا ذرت خوشهای نیز در تغذیه طیور مورداستفاده قرار میگیرد انرژی آن کمتر از ذرت است. از نظر ترکیبات شیمیایی تقریباً مشابه ذرت است. به علت وجود اسید تانیک که میزان بیشتر از حد آن در طیور اثر سوء ایجاد میکند کاربرد این دانه نسبت به ذرت محدودتر است (پوررضا، 1370). ذرت به دلیل دارا بودن مقادیر قابل توجهی از عناصر غذایی قابل هضم، منبع مهمی از انرژی در تغذیه طیور گوشتی محسوب میگردد.کاربرد تغذیهای دانههای ذرت در جوجههای گوشتی بالا است و آن هم بر ضریب تبدیل مواد غذایی و هم وزن نهایی تأثیر گذار است. در 20 تا 30 سال اخیر عدهای معتقد بودند که ذرت دارای انرژی فراوانی برای طیور است و اثر منفی بر روی متابولیسم آنها میگذارد. حال آنکه با انجام تحقیقات متعدد امروزه ثابت شده است که اگر چنانچه نسبت انرژی به پروتئین، اسیدهای آمینه و سایر مواد مغذی ضروری متعادل باشد بالا بودن انرژی جیره مشکل چشمگیری ایجاد نمیکند (پوررضا، 1370).
ذرت حاوی غلظت کمی از پروتئین خام (حدود 80 گرم در کیلوگرم) در مقایسه با گندم و جو (حدود 110 گرم در کیلوگرم) میباشد اما ارزش انرژی آن برای طیور بالاتر است (حدوداً 14 در برابر 12.5 مگاژول در کیلوگرم). دلیل عمده این تفاوت در مقدار انرژی میزان بالای نشاسته (بیش از600گرم درکیلوگرم) (ووردينگوهمكاران[2]، 2001) غلظت نسبتاً پایین پلیساکاریدهای غیرنشاستهای محلول (چوكت[3]، 1997) میباشد. در واقع ذرت حاوی یک گرم در کیلوگرم پلیساکاریدهای غیرنشاستهای محلول میباشد در حالیکه میزان آنها در گندم، جو و چاودار به ترتیب 24، 45 و 46 گرم در کیلوگرم است (چوكت، 1997). ذرت همچنین غلظت پایینی از سایر فاکتورهای ضد تغذیهای مانند فیتین (اكوئت و پائپ[4]، 1994)، ممانعتکنندههای تریپسین و لکتین را داراست (كويسون[5]، 2005). اما اگرچه به نظر میرسد که ذرت به خوبی توسط طیور هضم گردد شواهدی وجود دارد که بیان میکنند که حضور نشاستههای مقاوم میتوانند ارزش انرژی ذرت را محدود سازند. اگرچه ذرت در جیره غذایی طیور عمدتاً به عنوان منبع انرژی لحاظ میگردد اما همچنین، حدود 20% پروتئین در جیره آغازین جوجههای گوشتی را فراهم میسازد. اما پروتئین ذرت توازنی از اسیدهای آمینه را داراست که از لحاظ تغذیهای ضعیف به شمار میرود (پيتر و همكاران[6]، 2000). ذخایر عمده پروتئین در ذرت زئین و کافرین میباشد (مك دونالد[7] و همكاران، 1971). زئین از لحاظ مقداری مهمترین بوده و از لحاظ اسید آمینههای ضروری تریپتوفان و لیزین فقیر میباشد. بنابراین اگرچه ذرت منبع مهمی از انرژی برای طیور به شمار میرود اما مقدار پروتئین ذرت هم از لحاظ کمی و هم از جنبه کیفی ضعیف میباشد (كويسون، 2005). ارزش انرژی ذرت و عناصر غذایی قابل دسترس موجود در آن میتواند متنوع باشد
و از لحاظ سطح انرژی میتواند بزرگتر از 162 ± کیلوکالری باشد. دلیل این تنوع ترکیب شیمیایی، مقدار نشاسته، ساختمان نشاسته، محافظت آمیلاز توسط آمیلوپکتین، قرار گرفتن نشاسته در بین ذرات درشت یا ماتریکس لیپید، پروتئین، کربوهیدرات و وجود ممانعتکنندههای آمیلاز و تراکم فیتات باشد (كويسون،2005). ذرت ویتامین‌های کمی نیز دارد ولی مقدار بیوتین و کاروتنوئید آن خوب است. نیاسین در ذرت به صورت باندشده است و چون تریپتوفان (پیش‌ساز نیاسین) آن نیز کم است لذا جیره‌هایی که بر اساس ذرت فرموله شده‌اند از نظر این ویتامین فقیر هستند و باید حتماً از مکمل ویتامینی در جیره استفاده کرد (بل و همکاران[8]، 1991).
2-3- مواد اولیه جهت تأمین پروتئین
مواد مختلفی جهت تأمین پروتئین در جیره غذایی طیور مورد استفاده قرار میگیرند که میتوان آنها را به دو دسته کلی مواد پروتئینی گیاهی و حیوانی دستهبندی نمود. یکی از مواد پروتئینی گیاهی مهم مورداستفاده در تغذیه جوجههای گوشتی، کنجاله سویا میباشد.
جدول2-1-تنوع ترکیب شیمیایی 59 نمونه ذرت (كويسون، 2005).

نسبت آمیلوز: آمیلوپکتین روغن (گرم در کیلوگرم) پروتئین خام(گرم در کیلوگرم) نشاسته(گرم در کیلوگرم)