آسم
۲-۳٫ آسم
آسم یک بیماری التهابی رایج مزمن مجاری هوایی است که ویژگی‌های آن عبارتند از حملات عودکننده ناشی از انسداد برگشت‌پذیر مجاری هوا، و اسپاسم برونش (۶).
آسم یک بیماری مزمن ریوی رایج در بین برزگسالان بوده و رایج‌ترین بیماری مزمن در کودکان به حساب می‌آید به طوری که هم اکنون حدود ۷ میلیون کودک به این بیماری مبتلا هستند (۵۶).
۲-۳-۱٫ علائم و نشانه‌های بیماری
علائم آسم به صورت دوره‌های مکرر خس خس سینه، درد سینه، تنگی نفس و سرفه بروز می‌کند. در شروع حمله، بیمار احساس گرفتگی در قفسه سینه دارد که با سرفه خشک همراه است. صدای تنفسی خشن می‌شود. بازدم طولانی شده و بیمار در بسیاری از موارد به تاکی پنه، تاکیکاردی و افزایش خفیف در فشار خون شریانی سیستولیک، دچار می‌شود. ریه به سرعت پراز هوا شده و ( قطر قدامی- خلفی سینه) زیاد می‌شود. ممکن است در اثر سرفه از ریه خلط تولید شود اما بالا آوردن و خارج کردن آن اغلب دشوار است. علائم معمولاً در شب و در صبح زود و یا در هنگام ورزش یا در هوای سرد بدتر می‌شود. برخی از افراد مبتلا به آسم به ندرت علائم را تجربه می‌کنند و معمولاً در واکنش به عوامل محرک این علائم را از خود نشان می‌دهند، در حالی که ممکن دیگران علائم آشکار و مداومی داشته باشند (۵۷-۵۸).
۲-۳-۲٫ علل و اتیولوژی
تصور بر این است که آسم از ترکیبی از عوامل ذاتی و عوامل محیطی ایجاد می‌شود. این عوامل هم بر روی شدت این بیماری و هم نحوه پاسخ آن به درمان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. برخی از این عوامل عبارتنداز (۵۷-۵۸):
الف) از عوامل :
ژنتیک و سابقه‌ی فامیلی
سابقه بیماری آتوپیک (سه‌گانه اگزمای آتوپیک، رینیت آلرژیک و آسم به آتوپی موسوم است. تأثیرگذارترین عامل خطرآفرین جهت ابتلا به آسم داشتن سابقه بیماری آتوپیک است. این بیماری ژنتیکی بوده و در نتیجه تولید آنتی‌بادی اختصاصی IgE ایجاد می‌شود).
سینوزیت و رینیت‌های مزمن
فاکتورهای قبل از تولد (سن بالای مادر سیگاری بودن مادر و …)
چاقی
جنس
رفلاکس معده
حساسیت به آسپرین (۵۹-۵۶)
ب) عوامل محیطی
آلرژن‌های محیطی (مثل گرد و غبار حیوانات خانگی و کپک کنه …)
عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی (مثل  و )
ورزش‌های شدید
هوای سرد
دود سیگار و تنباکو و آلودگی هوا
آلودگی‌های شغلی
عوامل استرس‌زا
داروهای بلوک‌کننده بتا نظیر پروپرانولول
داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی و مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (۵۶)
۲-۳-۳٫ پاتوفیزیولوژی
پاتوفیزیولوژی آسم بسیار پیچیده بوده و به طور کلی شامل موارد زیر می‌شود:

  1. التهاب مجاری هوایی
  2. افزایش در پاسخدهی برونش‌ها نسبت به محرک‌ها
  3. انقباض عضلات صاف برونش، ترشحات غلیظ و در نهایت انسداد در جریان هوا

آسم به دلیل یک بر هم کنش بین سلول‌های التهابی و مدیاتورهای التهابی ایجاد می‌شود. به طوری که در ایجاد آسم ماست سل‌ها لنفوسیت‌ها ائوزونوفیل‌ها نوتروفیل‌ها اینترلوکین‌ها و سایتوکائین‌ها نقش عمده را بازی می‌کنند (۶۰).
روند آسم با ورود ماده محرک و آلرژن به مجاری تنفسی شروع شده و به دنبال آن آزادسازی مدیاتورهای التهابی مثل هیستامین لکوترین‌ها و سایتوکاوین‌ها از ماست سل‌ها و ماکروفاژ‌ها و لنفوسیت‌هایT صورت می‌گیرد. مدیاتورهای آزاد شده با اثر بر مغز استخوان باعث افزایش تمایز ائوزونوفیل‌ها می‌شود. ائوزونوفیل‌ها پس ورود به خون و ورود به محل حضور ماده محرک موادی مانند لکوترین‌ها و پروتئین‌های گرانولی را آزاد کرده که باعث آسیب به مجاری تنفسی می‌شود. این آسیب‌ها شامل آسیب به بافت اپیتلیال مجاری ترشح بیش از اندازه موکوز و افزایش فعالیت و انقباض عضلات صاف راه‌های هوایی می‌باشد. در نتیجه عضلات صاف دیواره این مجاری تنگ می‌شوند و میزان جریان هوایی که به ریه می‌رسد کاهش می‌یابد. ترشحات این مجاری هم در این حالت زیاد می‌شود و باعث کاهش بیشتر جریان هوا به سمت ریه‌ها می‌شود. در نتیجه این رویدادها در دراز مدت، می‌توانند باعث‌ هایپرپلازی عضلات صاف و تغییر شکل راه‌های تنفسی شوند (۶۱).
شکل ۲-۳-۱٫ تفاوت راه‌های هوایی در افراد سالم و مبتلا به آسم