گذشت شوق ز اندازه گوشه‌ی نظری که می خموش کند مست بی‌محابا را
(۴، ۷)

 

عبور کردن شوق همانند شرابی است که ناگهان شراب‌خوار را مست کند. تمثیل در مصرع دوم تصویری عینی است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

از پی آشوب‌ ما در زلف دارد شانه را شورش زنجیر در شور آورد دیوانه را
(۴۸ ،۱)

 

آشوبی که به واسطه‌ی زلف معشوق به هنگام شانه زدن برپا می‌شود مانند شورش حاصل از زنجیر برای دیوانه است.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بر مشام آشنا آید شمیم آشنا سوی احمد از یمن زان بوی رحمان آمدی
(۵۵۴، ۶)

 

مصرع دوم تمثیلی است که جان‌مایه‌ی تاریخی دارد و همین پویایی تمثیل را بیشتر می‌کند. برای مشاهده موارد بیشتر ر. ک (۳۷، ۷)، (۵۶۹، ۳)، (۴۹۲، ۳۹)، (۵۳۸، ۸)، (۵۴۲، ۸)، (۱۰۲، ۷)، (۶، ۳)، (۶، ۵)، (۲۳۱، ۲)، (۲۳۱، ۵)، (۲۳۷، ۶)، (۲۴۵، ۳)، (۲۴۷، ۷)، (۲۵۳، ۷)، (۲۶۲، ۱۱) و…
از میان تمثیلات نظیری نیشابوری ۱۵۰ مورد آن به اسلوب معادله اختصاص دارد که ۴۵ درصد کل تمثیلات را به خود اختصاص داده است، اسلوب معادله نوعی تمثیل است که بین دو طرف تشکیل دهنده‌ی آن رابطه‌ی نحوی وجود ندارد این صنعت را بدین نام، نخست دکتر شفیعی کدکنی معرفی کرده است. «معادله‌ای است که به لحاظ نوعی شباهت، میان دو سوی بیت- دو مصراع- وجود دارد و شاعر در مصراع اول چیزی می‌گوید و در مصراع دوم چیزی دیگر، اما دو سوی این معادله، از رهگذر شباهت قابل تبدیل به یکدیگرند و شاید برای جلوگیری از اشتباه بتوان آن را اسلوب معادله خواند.» (شفیعی کدکنی، ۱۳۸۶: ۸۴-۸۵)
«باز در تعریف آن گفته‌اند: «اسلوب معادله آن است که مصراع دوم در حکم مصداقی برای گذاشت این ارتباط معنایی بر پایه‌ی تشبیه استوار است.» (قاسمی، ۱۳۸۹: ۱۰۰)
نمونه‌هایی از اسلوب معادله در غزلیات نظیری نیشابوری:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اختیار عشق با هزل و هوس شغل خطاست مرکبی کز موم سازی نعلش از آهن مکن
(۴۸۴، ۷)

 

می‌توان گفت که شاعر بین دو مصراع این بیت اسلوب معادله برقرار کرده است مصراع اول برابر با مصراع دوم است یعنی بین آنها می‌توان علامت تساوی (=) گذاشت چنانچه مشاهده می‌شود دو مصراع بیت از لحاظ نحوی کاملاً مستقل هستند و از نظر معنایی برابر هم.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حسن بنیاد محبّت بر پریشانی نهاد تا نشورد خاک را دهقان نریزد دانه‌ را
(۴۸، ۲)

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *