حوزه نفوذ، کاهش بحران، سلسله قاجار

مکیندرقاره های اروپا,.اسیاوافریقا را به عنوان جزیره جهانی می شناخت وآن رابه همین نام معرفی کرد.(عزتی،12:1382). .به عقیده مکیندر اطراف هارتلند را دو ناحیه فرا گرفته اند :
1-هلال داخلی یا حاشیه ای که شامل سرزمین هائی است که پشت خشکی اروسیاوکناراب قراردارند وقابل دسترسی قدرت دریائی هستند(موقعیت دریائی).
2-هلال خارجی یا جزیره ای که شامل جزایر بریتانیا ژاپن واسترالیا است.
مکیندربراین باور بود که هارتلند اهمیت اساسی دراوراسیا به عهده دارد.وی در1919چنین عنوان کرد کسی که برشرق اروپا تسلط یابد برهارتلندحاکم خواهد بود وکسی که برجزیره جهانی حاکم باشد بردنیا مسلط است.(عزتی،13:1382)
2-9-2- نظریه تئوری ریملنداسپایکمن :
نظریه دیگری که در مباحث ژئوپلیتیک از اهمیت ویژه ای برخوردار است، نظریه تئوری سرزمین حاشیه ای”ریمیلند” از نیکلاس اسپایکمن می باشد.
این تئوری به سرزمین های حاشیه ای اروپا، خاورمیانه، آسیای جنوبی و خاور دور اهمیت بسیار می دهد. و انها را همچون کلیدهای امنیت ایالات متحده آمریکا تلقی می کند. به نظر این دانشمند تسلط بر هر یک از این مناطق، احاطه بر جهان جدید را به صورت یک امکان در می اورد. (نورائی، شفائی، 1385: 117).اسپایکمن به ریملند که با تغیراتی همان هلال داخلی مکیندراسپایکمن به ریملند که با تغیراتی همان هلال داخلی مکیندر است اشاره می کند و می گوید سلطه بر هر یک از مناطق، امنیت امریکا را تهدید می کند، زیرا از چنین موقعیتی محاصره دنیای جدید ممکن می شود و می گوید هرکه ریمیلند را کنترل کند بر اوراسیا حکومت می کند و هر کس اوراسیا را کنترل کند سرنوشت جهان را در اختیار دارد. (الهی، 1384: 22) . اسپایکمن با ارائه این تئوری، نظرش این بود که ایلالات متحده آمریکا نکات زیر بپذیرد و به رسمیت بشناسد.
1)مسولیت نهائی هر دولت در حفظ امنیت خودش
2) اهمیت یک قدرت توازن جهانی
3)ضرورت استفاده از نیروی ایلات متحده آمریکابرای برقراری و تثبیت چنین توازنی. (نورائی، شفائی، 1385: 117)
2-9-3- نظریه قدرت دریائی ماهان :
نظریه دیگری که در مباحث ژئوپلیتیک حائز اهمیت است، نظریه آدمیرال آلفرد تایر ماهان آمریکایی می باشد. این افسر نیروی دریایی آمریکا نیروی دریایی را به عنوان کلید قدرت جهانی” مورد تاکید قرار داده است. به نظر آلفرد ماهان “دریاهای جهان بیش از ان که سرزمین های جهان را از هم جدا کنند آنها را به پیوند می دهند بنابراین تشکیل امپراتوری های ماورای بحار ودفاع از آنها به قدرت تسلط بر دریا بستگی دارد. (نورائی، شفائی، 117: 1385)
ماهان برای تبدیل شدن یک کشور به قدرت دریائی شرایط شش گانه زیر را پیشنهاد کرد:
1-موقیعت جغرافیائی کشور:مجاورت یک کشور با یک یا چند دریا که بردسترسی برای حمل ونقل،کنترل راه های استراتژیک وپایگاه ها وغیره موثراست.
2-وضع طبیعی ساحل:ساحل دارای پناهگاه ،برتجارت دریائی ،ایجاد بندرگاه ،نیروی دریائی وغیره موثر است .
3-گسترش ساحل :باعث تماس بیشتر کشور با آب ها شده ودسترسی را افزایش می دهدولی سواحل قابل دفاع وقابل بهره برداری اهمیت دارند.
4-اندازه جمعیت:افرادکشور هرچه بیشتر باشند در تامین قدرت دریائی ونیروی سرباز موثراست.
5-شخصیت ملی:وجود روحیه دریانوردی ،علاقه به توسعه روابط با سایر ملل وتجارت گسترده وصلح آمیز برای توسعه قدرت دریائی گام اساسی است.
6-وضع سیاسی دولت:کیفیت نظام سیاسی ودولت درتوجه به قدرت دریائی ،بهره برداری از جمعیت ،منابع وفرصت های موجود تاثیر داشته ومی تواند به افزایش قدرت دریائی کمک کند.(حافظ نیا،28:1389).
2-9-4-نظریه فضای حیاتی : کارل هاووس هوفروپیروانش در موسسه جغرافیائی ضمن مطالعه علل شکست آلمان در جنگ جهانی اول به دنبال یافتن راههای موفقیت ارتش آلمان درآینده بود یافته های این گروه که تبلورآن رامیتوان در توجیه فضای حیاتی مشاهده نمود(الهی ،21:1384).
وی برای ژئوپلیتیک آلمان قائل به استراتژی خاصی بودوچنانچه استراتژی وی جامه عمل می پوشاند شاید امروز دنیا وضع دیگری غیر از وضع موجود داشت زیرا اساس استراتژِ ی براین اصل قرارداشت که دشمن اصلی قدرت بری درآینده انگلستان است پس باید کشورهای که صورت زنجیره ای وضعیت قدرت بری دراوراسیا دارند متحد شوند وبرای این منظور اتحادبین آلمان وروسیه وژاپن ضروری است ودر نهایت ژاپن بوسیله اتحاد با ایالات متحده وکشورهای جنوب وجنوب شرق آسیامیتواند امنیت آسیا را تامین کند چنین پیوستگی ژئوپلیتیکی میتواند بزرگترین ضربه را برپیکر استعماری انگلستان باشد. (عزتی،27:1382).
اما به طور کلی اصول اساسی استراتژی هاووس هوفر عبارتند از:
1) اهداف نظامی دولت نیاز به سیاست اقتصاد خود کفا دارد.
2) نژاد برتر آلمانی صلح جهانی را با تسلط بر جهان به ارمغان می آورد و بنابراین باید فضای حیاتی مورد نیاز آلمان به وی داده شود.
3) فرمانروایی (حکومت) آلمان باید ابتدا به همه سرزمین هایی که زبان، نژاد یا علایق اقتصادی آن آلمان است و سپس بر همه جهان گسترش یابد.
4) سلطه آلمان بر جزیره آفریقا – اورآسیا را می توان با قائق آمدن بر قدرت دریایی از طریق گسترش در خشکی کامل کرد.
5) همه مرزهای سرزمینی برای نقطه شروع جنگ مهم هستند و بر اساس منافع آلمان می توانند تغییر کنند.
مطالعات ژئوپلیتیک به علت نژاد پرستانه شدن آن توسط هوفر و سایر نظریه پردازان این دوره صدمه فراوان دید. (الهی، 1 384: 21)
2-9-5-نظریه ارگانیکی فریدریک راتزل :
راتزل به دو عامل وسعت وموقعیت جغرافیائی اشاره کرده, معتقد بودکه وسعت خاک یک کشور نشان دهنده قدرت سیاسی ونفوذ فرهنگی حکومت آن است .هرقدر خاک کشوری وسیعتر باشد قدرت سیاسی وتمدن آن کشورگسترده تر خواهد بود.بنابراین مردم یک کشور بایداز نیازهای فضایی خود آگاه باشندودر تامین آن بکوشند.به نظر او، باتوجه به نظریه رشد حکومتها (نظریه ارگانیسم)مرزهای بین المللی نمی تواننددائمی باشند. بلکه فقط بطور موقت تعیین کننده اوضاع در نزاع قضائی حکومت ها محسوب می شوند.وی می گفت اگر کشورهای کوچک به اندازه جمعیت خود فضای کافی نداشته باشند ودر صدد توسعه ارضی برنیایند، نابودی آن حتمی است.راتزل پس از عامل وسعت به عامل موقعیت جغرافیائی وتاثیرآن در سیاست حکومت ها اهمیت میداد,یعنی موقعیت یک کشور در مجاورت یک حکومت قوی یا ضعیف ,اهمیت راهبردی دارد.اواز این بحث نتیجه میگرفت که درکشمکش برسرقدرت حکومت های بزرگ پیروز شده ،کشورهای کوچک راضمیمه خاک خود میکنند(www.bashgah.net).
2-10-علائق ژئوپلیتیکی بازیگران مختلف در منطقه قفقاز :
کشورهای روسیه ،ایران وترکیه از قدرت مانور بیشتری در منطقه برخوردار هستند ایران ،روسیه وترکیه سطح ادعای ژئوپلیتیک خود را در منطقه گسترش می دهند .در حال حاضر مهمترین مشکلات امنیتی منطقه ،منازعات قومی،نفوذ روسیه برکشورهای جدیدالتاسیس ،تعارض منافع قدرت های منطقه وفرامنطقه ای ورقابت وکشمکش های سیاسی ناشی از آن می باشد لذا کشورهای جدیدالتاسیس که خواستار حفظ حاکمیت خود بودند به لحاظ تهدیدات امنیتی ،منازعات قومی ،نگرانی از مداخلات کشورهای همسایه ومشکلات اقتصادی به سمت کشورهای فرامنطقه رفته وبه برقراری روابط با آنها پرداختند.
2-10-1- بازیگران داخلی :
-جمهوری آذربایجان:
-تقویت وتعقیق استقلال از سلطه روسیه
-استخراج وصدور منابع انرژی وحل معضلات اقتصادی
-حل وفصل مطلوب قره باغ ودستیابی به تمامیت ارضی
-کاهش بحران در روابط با روسیه
-تلاش برای پیوستن به ناتو واتحادیه اروپا-کاهش بحران در روابط با ارمنستان
– نزدیکی به ترکیه
– جمهوری ارمنستان:
– حرکت به سمت برقراری کامل صلح در بحران قره باغ با حفظ وضعیت موجود سرزمینی والحاق قره باغ به ارمنستان
-کاهش خطرات وتهدیدات از جانب ترکیه وآذربایجان
– خروج از انزوا وایجاد توازن در سیاست خارجی
-رشد اقتصادر وجذب سرمایه خارجی
-تسریع در حرکت به سمت ساختارهای اروپائی
-جمهوری گرجستان :
-کاهش فشار روسیه وتقویت وتعقیق استقلا ل کشور
-حل مشکلات امنیتی
-کاهش ورفع منازعات قومی ونژادی ودستیابی به تمامیت ارضی
-بهره برداری از ترانزیت انرژی منطقه برای رشد اقتصادی وثبات کشور
-رشد اقتصادی وجذب سرمایه خارجی
2-10-2-بازیگران منطقه ای:
روسیه :
کنترل برحوزه نفوذ سنتی خود-در اختیار داشتن وکنترل خیزش های قومی -مذهبی
-کنترل وسهیم شدن درمنابع انرژی وخط انتقال آن به بازارهای جهانی
-کنترل بازیکران منطقه ای (ایران وترکیه)وفرامنطقه ای (آمریکاواروپا)
-تاثیرگذاری بررفتار دیگران
-ترکیه :
گسترش حوزه نفوذ در قفقاز تقویت راه ارتباط زمینی بلاواسطه به منطقه وشرکت فعال در سیستم دفاعی وامنیتی آذربایجان وگرجستان
_در اختیارگرفتن سهم بالا دربازارهای منطقه
-کشاندن خطوط انتقال منابع انرژی از ترکیه
-کنترل وتهدید ایران
-محدود کردن نفوذ روسیه وکاهش فشار آن بر آذربایجان وارمنستان
-ایرا ن :
– احیای روابط سنتی با قفقاز با هدف جلوگیری از تهدیدزائی منطقه برعلیه امنیت ملی ایران وبهره اقتصادی وفرهنگی
-تحل منافع ایران در دریای خزر ومنابع نفت منطقه
-بهره گیری از موقعیت ارتباطی قفقاز به عنوان جایگزینی مسیر ترکیه برای ارتباط با اروپا
-برگرداندن مسیرهای انتقال انرژی به مسیر طبیعی واقتصادی ایران با هدف تقویت ثبات وسود اقتصادی
-جلوگیری از شکل گیری روند های تعدید زا توسط امریکا -ناتو واسرائیل در قفقاز 2-10-3-بازیگران فرامنطقه ای :
آمریکا:
-تقسیم وتجزیه روسیه
-کنترل انرژی خزر وجلوگیری از شکل گیری هرگونه رقیب در حاکمیت امریکا بر انرژی جهان
-کنترل ایران وجلوگیری از نفوذ ایران در منطقه
-کنترل اقتصاد وبازار منطقه
-تغییر وکنترل نخبگان حاکم برقدرت در منطقه
-بهره گیری از قفقاز برای ارتباط با آسیای مرکزی
-اسرائیل:
حضور در منطقه نزدیک مرزهای ایران وایجاد توانائی برای تهدید امنیتی ایران
-بهره گیری از ارتباط با کشورهای منطقه برای تغییرانزوای بین المللی خود
-تقویت جایگاه یهودیان منطقه
-جلوگیری از حضور ونفوذ ایران در منطقه (حیدری(239-241:1390 .
درجمع بندی این فصل می توان گفت به علت موقعیت ژئوپلیتیکی وژئواکونومی منطقه قفقاز ،سبب گردیده که توجه بازیگران منطقه ای وفرامنطقه ای به این قسمت از جهان معطوف گردد وهریک از بازیگران به دنبال منافع خود در این منطقه می گردند وبه علت منافع مشترکی که در بعضی از بازیگران داخلی ؛منطقه ای وفرامنطقه ای وجود دارد باعث تشکیل دو بلوک شامل کشورهای (روسیه -ایران وارمنستان )و(جمهوری آذربایجان -ترکیه واسرائیل )در منطقه قفقاز جنوبی برای رسیدن به اهداف خود گردند .
فصل سوم
روش شناسی وتکنیک تحقیق ،ویژگیهای عرصه تحقیق . مقدمه:
دراین فصل در ابتدا تاریخچه روابط بین سه کشور جمهوری اسلامی ایران ،ارمنستان وترکیه در حوزه های مختلف سیاسی ،امنیتی ،فرهنگی پرداخته شده وسپس به عوامل منطقه ای وفرامنطقه ای گسترش روابط بین دو کشور جمهوری اسلامی ایران وارمنستان که در بالاترین سطح از دیرباز تاکنون وجود داشته اشاره گردیده .نیز به اختلافات دیرینه دو کشور ارمنستان وترکیه در طول تاریخ وموانع اصلی عادی سازی دو کشور پرداخته شده است 3-1-تاریخچه روابط ایران وترکیه:
-دوران امپراتوری عثمانی:
برای بررسی روابط ایران وترکیه به یک چشم انداز تاریخی نیاز است .سیری کوتاه در گذشته دوکشور گویای سابقه ای طولانی درمناسبات دو کشور است.تاریخ روابط ایران وامپراتوری عثمانی همواره پرتنش بوده است.امپراتوری عثمانی وایران در طی دوران طولانی به جنگ های فرقه ای وایدئولوژیک پرداختند.رقابت های دو کشور در دوران صفوی (1722-1486)شدیدترین دوره رقابت بود.با از بین رفتن صفویان ,پس از یک دوره فراز وفرود در ساختارسیاسی ایران,سلسله قاجار با امپراتوری عثمانی سعی در دستیابی به ایجاد ثبات در مرزهای بین دوکشور شدند.در این دوران نیز اصطکاک های کوچکی بین طرفین شکل گرفت .با درگیری های بیشتر امپراتوری عثمانی با روسیه ,زمینه بیشتر برای بهبود روابط با ایران مهیا شد
-دوران پهلوی :
.پس از فروپاشی امپراتوری وظهور رضا شاه وآتاتورک,بسیاری از تنشهای مرزی ومذهبی تقلیل یافت وروابط دو کشور سروسامان جدیدی پیدا کرد.سفر رضاشاه به ترکیه وتاثیرپذیری ازآتاتورک,وی را براصلاحات در درون]]>

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *