ترکیه، وارمنستان، جمهوری، آذربایجان

نخستین بار هزار سال پیش بود که پیش قراولان ترک به فلات ارمنستان پا گذاشتند,از آن تاریخ جنگ های متعدد میان این دو قوم در گرفته است .ارمنستان در آغاز قرن 19بین دو حکومت ترکیه ی عثمانی وایران تقسیم شده بودکه ارمنستان شرقی تحت سلطه ی ایران بود وبه صورت فئودالی اداره می شد.قسمت غربی نیز که در دست ترکیه بود به پاشا نشینها تقسیم می شد.درمارس 1921در قراردادی که به امضای ترکیه وروسیه می رسدعلاوه برتقسیمات مناطق ,مرزارمنستان وترکیه رودخانه آخوریان تعیین می شود .بعد از جنگ جهانی دوم وآغاز جنگ سرد وعضویت ترکیه در پیمان ناتو مرز آخوریان بصورت یکی از حساس ترین نقاط تلاقی نیروهای شرق وغرب درآمد.از آن تاریخ در روابط میان دو کشور ترکیه وارمنستان فراز ونشیب های چندی وجود داشته است که غالبا در مورد عضویت در پیمان ها ,سازمان های بین المللی مختلف وروابط دو کشور با کشورهای دیگر بوده است.هر دو طرف به علت مشکلات ومنافع موجود سعی در عادی سازی روابط فی مابین داشته اند,هرچند این رابطه هیچ گاه دوستانه نبوده است .در این میان کشورهای دیگر همچون روسیه ،فرانسه ،آمریکا در تعیین سطح روابط آنها تاثیر بسزائی داشته اند.(www.anthropology.ir) .
با فرپاشی اتحا د جماهیر شوروی در سال 1991 چشم انداز سیاسی وژئو پلیتیک اوراسیا دچار تغییر شگرفی شد.در منطقه قفقاز جنوبی به عنوان قلب این پهنه جغرافیائی ،سه جمهوری ارمنستان ،آذربایجان وگرجستان متولد شدند. ترکیه به عنوان همسایه پرنفوذ این جمهوری ها در9 نوامبر 1991 جمهوری آذربایجان را به رسمیت شناخت ودو جمهوری دیگر را نیز یک ماه بعد یعنی در 16دسامبر بدون هیچ تبعیضی ,مورد سناسائی قرارداد.همان سال اول ،اولین ارتباط سیاسی ودیپلماتیک دو کشور برقرار گردید.بعد از این دیدار هیاتی بلندپایه از ارمنستان روانه ترکیه شد تا
راه های همکاری بیشتر در منطقه وبهره گیری ازظرفیت های موجود در بخش تجاری را بررسی کنند.بعد از دیدار سفیر ترکیه از ارمنستان ،وی برای عضویت ارمنستان در سازمان همکاری اقتصادی دریای سیاه از لئون ترپتروسیان ،رئیس جمهور ارمنستان دعوت به عمل آورد.حضور ترپتروسیان در نشست سازمان همکاری های اقتصادی منطقه دریای سیاه در سال1992 نشان از عزم راسخ ارمنستان برای برقراری ارتباط سازنده با همسایه ترک خود داشت .زمانی که ترپتروسیان ,وزیر خارجه خود را به دلیل سخن ضد ترکی برکنار کرد.فضای مطلوبی میان دو کشور ایجاد کرد وبه نظر می رسید روابط دو کشور همسایه به سطح بالائی از همکاری نزدیک می شود.اما با توجه به مناقشه قره باغ که طی آن نیروهای ارمنی ،منطقه قره باغ را اشغال کردند.این وضعیت به یک باره روابط دو کشور را به بدترین شکل ممکن تغییر داد.سردی روابط دو کشور به حدی رسید که ترک ها مرزهای خود را با ارمنستان بستند وروابط میان دو کشور بطور کامل قطع گردید.
شروع مناسبات سیاسی ودر واقع سنگ بنای عادی سازی روابط به 9 جولای 2002باز می گردد،زمانی که کمیسیون آشتی ترکیه وارمنستان متشکل از سیاستمدارانی از ارمنستان ،ترکیه ،روسیه،وامریکا درژنو سوئیس گرد هم آمدند تا به اختلافات دیرینه این دوکشور همسایه پایان دهند.هرچند این کمیسیون به دلایلی مثل چالش زا بودن موضوعات اختلاف ,مراضع همسایگان ذی نفع مانند جمهوری آذربایجان ,افکار عمومی هردو کشور مخصوصا ارمنستان ,نتوانست انتظارات شرکت کنندگان را فراهم کند اما شروع خوبی برای رفت وآمدهای دیپلماتیک به شمار می آیدبه نحوی که بعد از این کمیسیون ،مراودات دیپلماتیک دلتمردان دو کشور بسیار افزایش یافت وسرانجام در سال2009به توافقنامه زوریخ انجامید.سفر عبداله گل رئیس جمهور ترکیه به ایروان در سال 2008 که در چارچوب دیدارهای مقدماتی جام جهانی 2010برگزار شد وبه دیپلماسی فوتبال معروف گردید این سفر به عنوان اولین سفر یک مسئول ارشد ترکیه به این کشور,فصل جدیدی را در مناسبات ترکیه وارمنستان گشوداوج روند عادی سازی روابط ،اقدام وزیران خارجه ترکیه وارمنستان در امضای موافقتنامه پنج ماده ای با میانجیگری سوئیس در سال2008بود که در آن بر عادی سازی مناسبات ،بازگشائی مرز،شناسائی قراردادقارص وبررسی مشترک مساله کشتار1915ارامنه تاکید شده بود.موافقتنامه های امضا شده توسط ترکیه وارمنستان باید توسط پارلمان های این دو کشور مورد تائید قرار گیرد که تاکنون به دلیل اختلاف دیدگاه های دو طرف در مسائلی چون نسل کشی ومناقشه قره باغ مورد تصویب پارلمان های دو کشور قرار نگرفته است. ( کبریائی زاد، 1390: 56-53)
3-3-1مهمترین اختلافات دو کشور ترکیه وارمنستان :
1-مسئله قتل عام ارامنه :
قطعا طولانی ترین وجنجالی ترین اختلاف میان ترکیه وارمنستان مسئله قتل عام ارامنه در سالهای پایانی حکومت عثمانی وسال های ابتدائی استقرار ترکان جوان در ترکیه است .اگرچه ترکیه در سال 1991به عنوان یکی از اولین کشورها استقلال ارمنستان را به رسمیت شناخت ولی همواره تلاش ارمنستان برای شناسائی بین الملل ی این کشتار واقدامات ترکیه برای واداشتن ارمنستان ازاین تلاش ها چون بختکی برروی روابط دو کشور سایه افکنده است. (کاکائی ،50:1387).
در این بین،تلاش لابی قدرتمند ارامنه در اروپا وامریکا برای تحت فشار قراردادن آنکاراوتلاش برخی از محافل غربی واروپائی برای ناکام گذاردن عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا واحتمالا امتیاز گیری بیشتر از سران آنکارا بر شدت ودامنه ی اختلافات دو کشور افزوده است.درداخل دو کشور (بویژه جمهوری ارمنستان )نیز افکار عمومی وحزبی با باورهای سنتی وملی گرایانه یکی از موانع اصلی در کاهش تنش ودرگیری ها محسوب می گردند.(طباطبائی،105:1382-103). 2-مناقشه برسر منطقه ی قره باغ:
قفقاز جنوبی هم از بعد استراتژیک وهم از بعد قومی -سیاسی وهمچنین از بعد فرهنگی به بی ثباتی معروف شده است .مسائل امنیتی متداخل موجود نه تنها سه دولت مهم در قفقاز جنوبی -آذربایجان ،گرجستان وارمنستان بلکه به منافع کشورهای همسایه نیز مربوط می شود.از جمله این کشورها روسیه درشمال ایران در جنوب،ترکیه ،اکراین ،بلغارستان ویونان در غرب ،ترکمنستان ،ازبکستان،تاجیکستان وقزاقستان در شرق هستند.به این آمیختگی باید منافع ایالات متحده ,اتحادیه اروپاوبدون شکمنافع چین را نیز افزود.در نتیجه قفقاز جنوبی بواسطه ی عوامل بی ثبات کننده که از خارج مرزها هدایت می شود ،آسیب پذیرشده است.اختلاف قومی ،نژادی ،تنوع سنن فرهنگی وهویت متفاوت مردم ,مشخصه بارز کل منطقه است که ممکن است در هر زمان آغازگر اختلافات ومنازعاتی باشدکه پتانسیل تبدیل شدن به مشکلات بزرگتر را دارا می باشند(استریان،64:1383-63).
در میان بحران های متعدد در این منطقه ,منطقه تاریخی قره باغ که در قفقاز جنوبی ودر سرزمین جمهوری آذربایجان ودر شرق جمهوری ارمنستان واقع شده است یکی از بحرانی ترین نقاط منطقه به شمار می رود. ادامه ی این بحران که خود میراث زمان اتحاد جماهیر شوروی ودوره ی پایان جنگ سرد است برعمق تنش ها در این منطقه به شدت افزوده است.ادعای ارضی ارمنستان نسبت به قره باغ کوهستانی مسئله ای است که طی دهه های متمادی دوران حکومت سوسیالیستی اتحاد جماهیر شوروی ،پنهاننگاه داشته شده بود.در این دوران منطقه ی کوهستانی قره باغ که در شکل کنونی 2400کیلومتر مربع وسعت دارد،همواره موضوع کشمکش دائمی بین ارامنه وآذری هابوده است.(هاشمی،69:1384)
رخداد چنگ قره باغ وتصرف 20درصد از خاک جمهوری آذربایجان توسط ارمنستان که بدنبال فروپاشی شوروی در سال 1991م وپایان تسلط مسکو بر قفقاز صورت گرفت وتاکنون نیز ادامه دارد ,انگیزه وعامل دیگری شد تا رهبران آنکارا در حمایت از به اصطلاح هم زبانان وهم نژادان .آذربایجان خود یک گام به جلو برداشته وروابط رسمی ودیپلماتیک خود را با ایروان قطع نماید. از سال 1993م ودر روزهای اوج جنگ قره باغ ترکیه در اعتراض به اشغال اراضی جمهوری آذربایجان مرزهای خود با ارمنستان را بست وروابط سیاسی خود را با ایروان قطع کرد بطوری که این وضعیت تا حال پابرجاست (میرمحمدی،29:1388).
3-3-2-موانع اصلی عادی سازی مناسبات بین ترکیه وارمنستان :
عواملی که کاملا رویکردهای طرفین را تحت تاثیر قرار می دهد ودر حقیقت نوعی بن بست سیاسی بین دوکشور بوجود آورده است به گونه ای که حتی به راحتی نمی توان در مورد آینده مناسبات دو جانبه طرفین با قطعیت نظر داد.این بن بست سیاسی وگرایش های سیاسی موثر در آن را می توان به شرح زیر خلاصه کرد:
1-باتوجه به پیچیدگی واقعیت های ژئو پلیتیکی قفقاز,شاید بتوان گفت که هیچ عاملی به اندازه موضوع قره باغ در مناسبات ژئوپلیتیکی ارمنستان با ترکیه -آذربایجان مهم وتاثیرگذار نیست.موضوع قره باغ چنان با منافع ژئو پلیتیکی هر سه دولت گره خورده است که نمی توان نقش آن را در بن بست سیاسی بین آذربایجان -ترکیه با ارمنستان انکار کرد.به گونه ای که کیفیت مناسبات هریک از دو دولت آذربایجان وترکیه با ارمنستان می تواند در کیفیت مناسبات دوجانبه آذربایجان -ترکیه نقش آفرین باشد
2-حکومت ارمنستان بصورت بی اساس رویدادهای سال 1915 توسط عثمانی رانسل کشی معرفی می کند وهمواره در عرصه بین المللی براین موضوع تاکید کرده است.این تلاش ها که با استقبال برخی قدرت های اروپائی ومحافل آمریکائی همراه بوده ,هم پرستیژبین المللی ترکیه را در سطح جهانی خدشه دار کرده وهم روابط سیاسی واقتصادی ترکیه را با هرکشوری که به شناسائی رسمی دعاوی ارانمنه اقدام کرده ،مختل نموده است.هدف اصلی شناسائی وپذیرش این موضوع از جانب ترکیه است تا بدین وسیله ارمنستان با بهره گیری از تعهداتی قانونی که در قبال این مسئله برای ترکیه قابل تصور است ،امتیازات مختلف اقتصادی وسیاسی از این کشور بگیرد.
3-ارمنستان,مرز خود با ترکیه را کاملا به رسمیت نمی شناسد.علاوه براین،ظاهرا در اعلامیه استقلال وقانون اساسی ارمنستان ادعاهای نسل کشی ومطالبات مربوط به سرزمین های شرق آناتولی ترکیه بیان شده است .در این اسناد اصطلاح ارمنستان غربی نیز به چشم می خوردواز همه مهمتر بیانیه ای درباره حقوق برون مرزی وروابط حسن همجواری وجود دارد که هنوز از جانب دولت ارمنستان به امضا نرسیده است.همچنین ارمنستان در تحقیقات رسمی دولتی از کوه آرارات (آغری داغی )که در داخل مرزهای ترکیه قرار دارد به عنوان سمبل خود استفاده می کند.حتی استفاده از اسم آرارات درزمینه های مختلفی چون عرصه سینماونام گذ اری شهرها به وفور دیده می شود.به عبارتی این گرایش با نیت خالص همخوانی ندارد.
4-این عمل ورفتارهای سیاسی مشابه به نوعی باعث می شود روابط ترکیه وارمنستان شکل نگیرد.نفوذ دیاسپورا وگروههای فشار در ارمنستان موجودیت خود را در اینجا نشان می دهد.این گروه های فشار در هر شرایطی از تلاش های دولت ارمنستان در راستای نزدیکی به ترکیه انتقاد کرده ودولت را مجبور به عقب نشینی کرده اندبه عمین نحو افزایش حساسیت اجتماعی نسبت به این موضوع در ترکیه نیز می تواند شرایط را برای تلاش های جدید دولت دشوارتر نماید.این شرایط دشوار اگرچه شاید به مانند شرایط موجود در ارمنستان نباشد ,اما ترکیه با مانع دیگری نیز روبرو است وآن دولت آذربایجان می باشد.(ولیقلی زاده ،ذوقی بارانی : 99:1391-98)
درجمع بندی این فصل باید اشاره کرد که مناسبات ایران وارمنستان که از پیشینه دراز تاریخی برخوردار است ،بی تردید کم حاشیه ترین رابطه ارمنستان با همسایگان خود است.براین اساس دوکشور به لحاظ منافع متقابل ،از کمترین تنش ونشیب وفراز در مناسبات دو جانبه برخوردار بوده به خصوص در شرایطی که ارمنستان در میان مرزهای بسته ی ترکیه ،مناقشه با آذربایجان وبی ثباتی های گرجستان محصور مانده است.ایران وارمنستان نه تنها هیچ مشکل تاریخی با یکدیگر ندارند،بلکه اشتراکات فراوان فرهنگی نیز آنان را به هم پیوند داده است.در واقع برخلاف برخی از موارد که کشورهای همسایه از مشکلات به ارث مانده از گذشته رنج می برند ،مرز دو کشور در دوران سالهای پس از فروپاشی شوروی عملا به ممر حیات ایروان مبدل شده است.بنابراین ارمنستان به ملاحظات جغرافیائی وتاریخی ،چاره ای جز برقراری روابط مستحکم با ایران وروسیه ندارد. روابط ایران وترکیه به جزءدر دوران امپراتوری عثمانی در بقیه سالها روابط خوبی با هم داشته که این نشان از ریشه های عمیق ومشترکات فرهنگی بین دو کشور در طول تاریخ نشات گرفته است که تاکنون نیز این روابط برقراربوده است .درمورد روابط ارمنستان وترکیه در اواخر دوران عثمانی به علت نسل کشی ارامنه ودر حال حاضر در مناقشه قره باغ بدترین روابط را در طول تاریخ دارا بوده اند وفقط در یک مقطع نسبتا کوتاه هیچ گاه امکان برقراری روابط عادی بین دو کشور به علت مسائل تاریخی بسوی بهبودی پیش نرفته است.واین خود یکی از عوامل بلوک بندی بین کشور های منطقه در مقابل همدیگر بوده است.
فصل چهارم
تجزیه وتحلیل داده هاویافته های تحقیق
مقدمه:
در این فصل در ابتدا به بررسی روابط سه کشور ایران -ارمنستان وروسیه با یکدیگر پرداخته وعلل نزدیکی این کشورها اشاره گردیده وسپس در طرف مقابل نیز به بررسی عوامل وروابط استراتژیک سه کشور جمهوری آذربایجان -ترکیه واسرائیل وتاثیر شکل گیری این مثلت برروابط وهمکاری های استراتژیک ایران وروسیه در منطقه واز همه مهمتر نقش انرژی در توسعه هرچه بیشتر این سه کشور ونیز به جذابیت]]>

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *