تعریف نظری
از آنجا که پژوهش حاضر در پی کشف مؤلفه های دینداری و سطوح دینداری در افراد است، تفکیک دین از دینداری ضروری به نظر می رسد. وقتی سؤال می شود دین چیست؟ اگرچه گاه دین به عنوان پدیده خارجی و مستقل از، پذیرش انسان ها یعنی مستقل از روان انسان ها و جامعه انسانی مدنظر قرار می گیرد(طریحی، ۱۳۶۵)، باید توجه داشت که دینداری یا تدین، ناظر به پذیرش دین توسط انسان هاست. در واقع دینداری صفت و حالت انسان درباره دین است .
آشکار است که تحقیق نفس الامری دین، غیر از تحقیق آن در روان یا جامعه انسانی است. شهید صدر در “الفتاوی الواضحه معارف اسلام را دارای ساختاری متشکل از رابطه انسان با خداوند، خود، دیگران و جهان هستی معرفی میکند.
در پژوهش حاضر تعریف دینداری مبتنی بر چهار نوع رابطه مذکور تبیین می شود. این ساختار هماهنگ با سه عنصر اساسی (عقاید، اخلاقیات و احکام) است که در تعریف دین توسط تعدادی از علما، از جمله جوادی آملی(۱۳۷۷) و مطهری (۱۳۶۹)، مطرح شده است. با توجه به این عناصر اصلی در دین و ویژگی های شناختی، عاطفی و رفتاری، میتوان دینداری را چنین تعریف کرد: برخورداری از شناخت و باور به پروردگار یکتا، انبیاء، آخرت و احکام الهی و داشتن عواطف نسبت به خدا، اولیا و بندگان خدا و التزام و عمل به وظایف دینی برای تقریب به خداوند شناخت در این تعریف شامل شناخت حصولی و حضوری هر دو است؛ شناخت حصولی علاوه بر درک انسان از وجود و صفات خداوند، ارسال رسل، و وجود جهان پس از مرگ به عنوان اصول دین اسلام، شامل دانش نسبت به احکام و آنچه بر پیامبر نازل شده، است. عواطف به بعد عاطفی دینداری اشاره دارد و به طور کلی حب و بغض در جهت تقرب به خدا را شامل می شود .ارتباط عاطفی با خداوند، خود، دیگران و جهان هستی، بیان کننده ابعاد برنامه های تربیتی اسلام در راستای دینداری است. التزام و عمل به وظایف دینی، اشاره به بعد رفتاری دارد، به طوری که فرد دیندار پس از شناخت و احساس عاطفی نسبت به دستورات دینی، خود را ملزم به انجام آنها می داند. با توجه به تعریف مذکور، مؤلفه های دینداری در سه بعد شناخت و باور دینی، عواطف دینی و التزام و عمل به وظایف دینی به شرح زیر تقسیم می شود:
مؤلفه های دینداری
الف) شناخت و باور دینی

  1. شناخت: شناخت به معنای دانش اصول دین یعنی یقین به خدا، آخرت، پیامبران و آگاهی از فروع دین است.

باور: باور به معنای پذیرش، اقرار و تصدیق قلبی به اصول و شرایع دین است. به نظر آرگیل، باورها اغلب محوریترین بعد دینداری محسوب میشوند و مذهبی بودن او را تعیین میکنند(۲۰۰۰، ۷۶). باور شامل زیرمؤلفههای زیر است:
۲-۱ پذیرش خداوند و صفات کمالیه او
۲-۲ پذیرش انبیا
۲-۳ پذیرش زندگی اخروی یعنی معاد و بهشت و جهنم
۳- پذیرش کتاب های آسمانی و احکام و قوانین خداوند
۴- پذیرش ملائکه.
تعریف عملیاتی باور دینی
جدول ۱-۲ ، تعریف عملیاتی باور دینی

ردیف گویه
۱ مرگ، پایان زندگی نیست، بلکه مرحله ای دیگر از زندگی جاوید است.
۲ همه قوانین الهی دارای حکمت و مصلحت است.
۳ خداوند از همه انگیزه های پنهانی آگاه است
۴ همه آنچه برای سعادت بشر لازم است در قرآن آمده است.
۵ به عالم غیب ایمان دارم.
۶ از اهانت کنندگان نسبت به پیامبر اسلام(ص) بیزارم.
برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.