در این باره ـ یعنی مهلت دادن به بدهکار و مدارا با او و ارزش و پاداش این کارِ کریمانه ـ به روایاتی گرانسنگ از ائمه معصومان علیهم السلام تمسک می جوییم:
از بُرَیده نقل است که گفت:
«از رسول خدا شنیدم که می فرمود: کسی که به تنگدست مهلت دهد قبل از رسیدن موعد پرداخت، در مقابل هر روز به اندازه آن مال برای او صدقه محسوب می شود و وقتی که موعد پرداخت رسید در قبال هر روز مهلت، دو چندان صدقه برایش به حساب می آید.» (بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۱۵۰).
رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند:
«کسی که می خواهد در (قیامت) روزی که هیچ سایه ای جز سایه عرش الهی نیست خداوند او را در سایه چتر حمایت خود قرار دهد باید به بدهکار تنگدست مهلت دهد یا این که به نفع او از حق خود بگذرد.»«کسی که با انسان مؤمن تهیدستی مدارا کند، خداوند نیازهای دنیا و آخرت او را به آسانی برآورده کند.» «کسی که به بدهکارش مهلت دهد یا از طلب خود صرف نظر کند، در قیامت در سایه عرش (رحمت الهی) قرار گیرد».
امام صادق علیه السلام فرمودند:
«خداوند عز و جل، مهلت دادن به تنگدست را دوست دارد، و کسی که بدهکارش تهیدست است باید به او مهلت دهد تا راه چاره ای یابد.» ((بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۱۵۰).
همدلی
همیاری شیوه ای مشابه با همدلی نمودن است که در دین اسلام نیز بسیار برآن تأکید شده است. همدلی در اسلام به عنوان رفتار حمایتی معرفی شده است و سه شیوه کلی را بیان می کند: شیوه های شناختی، شیوه های عاطفی و شیوه های رفتاری.
شیوه های شناختی:دراین شیوه سعی می شود که زمینه های شناختی و فضای ذهنی مناسبی در مورداصول حاکم بر روابط دیگران و مواجهه با نیازها و مشکلات آنان ایجاد شود.در این راستا برای تشکیل بینش های صحیح در مورد لزوم یاری رساندن به دیگران وحساس بودن در برابر نیازها و گرفتاری های همنوعان به طور عام و هم کیشان به طور خاص به چند اصل اساسی توجه داده می شود که عبارتنداز:
اصل اشتراک در خلقت و داشتن ریشه مشترک. قرآن کریم بر این نکته تأکید دارد که انسان ها دارای اصل و ریشه ای مشترکند و همه آنان ریشه در حقیقت واحدی دارند:
«هُوَ اَلَّذی خَلَقَکُم مِن نَّفسِ وَحدَهً وَ جَعَلَ مِنهَا زَوجَهَا»
-اصل پیوستگی انسانها در جامعه بشری.
-اصل شدت پیوستگی در مورد آحاد امت اسلام.
– اصل برخورداری رفتار حمایتی از آثار مثبت همه جانبه(حرعاملی،۱۳۶۰: ۸۹).
شیوه های عاطفی: اسلام از طریق برانگیختن عاطفی و بالا بردن حساسیت انسان ها، به ویژه مسلمانان نسبت به امور دیگران از طریق توجه دادن به آثار مثبت رفتار حمایتی و آثار منفی ترک آن، در گسترش این رفتار در جامعه می کوشد. رفتار حمایتی در قالب های متنوعی ارائه می شود، گاهی جهت تأمین نیازهای روحی است و گاهی برای تأمین نیازهای اقتصادی و مالی.
شیوه های رفتاری: عبارت است از ارائه الگوهای عینی که با رفتار و گفتار و عواطف و باورهای خود، نحوه حساس بودن و حمایت کردن را به انسان ها می آموزند. فرهنگ اسلامی از طریق ارائه نگرش ها و بینش های مثبت نسبت به رفتار حمایتی و بینش های منفی نسبت به بی اعتنائی به گرفتاری های دیگران و عدم کمک به نیازمندان از یک سو و از طریق برانگیختگی عاطفی و بالا بردن حساسیت ها و تهییج روانی از سوی دیگر،می کوشد افراد را از نظر شخصیتی آن گونه تربیت کند که با دیگران همدلی داشته باشند و در روابط خود با آنان، نوع دوستی و لزوم کمک به آنان را اصل قرار دهند.
بسیاری از اختلالات و نارسایی های شخصیتی،خُلقی و رفتاری ریشه در بی توجهی به این نیاز اساسی و کمبود آن دارد. همه انسان ها نیازمند محبت، عاطفه و توجه دیگرانند و هم چنین نیازمندند که برای پرورش کمالات انسانی در خود به دیگران محبت کنند و دیگران را از عاطفه و توجه خویش بهره مند سازند. در بعضی شرایط و نسبت به برخی افراد این نیاز به صورت شدیدتری مطرح است و ارضای آن ها در این شرایط و نسبت به این افراد مستلزم توجه و تأکید بیش تری است(درایتی،۱۴۱۳ق: ۳۴۱).
بیماران، ایتام، کهن سالان و کودکان،فقرا و ناتوانان و کسانی که از مایه های عاطفی بیش تری برخوردارند مثل هنرمندان و زنان و کسانی که به علت سختی شرایطی که در آن واقع شده اند عواطفشان جریحه دار شده، نیاز به توجه عاطفی بیشتری دارند. اسلام به عنوان دینی جامع به این نیاز اساسی توجه کافی را مبذول داشته است و تربیت انسان هایی حساس نسبت به نیازهای عاطفی دیگران را وجهه همت خویش قرار داده و از طرق مختلف ایجاد نگرش صحیح به مسئله و ترغیب آنان و نیز ارائه الگوهای عملی کوشیده است؛ برای برآوردن این نیاز اساسی بسترهای مناسب را فراهم آورد(تهرانی،۱۳۷۲: ۵۲).
در آموزه های اسلامی توجه به این نیاز همواره مستقل و یگانه نیست و در بسیاری از موارد به صورت ضمنی و تبعی- که در واقع حاکی از نوعی نگاه ظریف به مسئله است- به ارضای این نیاز توجه شده است. به عبارت دیگر در موارد بسیاری بین توجه به نیازهای مختلف انسان نوعی تداخل دیده می شود، چنان که در مورد خود نیازها همچنین تداخلی مشاهده می- شود.برای مثال فرد ناتوانی که می خواهد بار سنگینی را از جایی به جای ببرد و پول کافی برای استخدام باربر ندارد و درعین حال از نظر روحی و عاطفی کاملاً خسته و افسرده است و از بی کسی و ناتوانی و بی پولی خود شکوه می کند، هم دارای نیاز اقتصادی است، هم نیاز بدنی و هم عاطفی. در چنین موردی اگر کسی به او کمک مالی بکند از نظر بدنی و عاطفی او را حمایت کرده است و یا اگر در حمل بارش شخصاً به او کمک کند، این کمک حمایت عاطفی و اقتصادی را نیز شامل می شود. درمواردی حمایت عاطفی مواردی از قبیل دست نوازش بر سر یتیم کشیدن یا صِرف عیادت بیمار بدون توجه و تلاش در مورد برآورده شدن نیازهای دیگر او می باشد، که در اسلام بسیار به این مسائل، مانند محبت کردن به افراد خانواده، توجه خاص به فرزندان دختر، رسیدگی به حال غریبان و دورافتاده ها از وطن و غیره سفارش و تأکید شده است(سادات، ۱۳۸۲: ۳۵۶-۳۵۵).
همدردی در قرآن
خداوند در قران می فرماید: «وَأنفَقوُا مِماً جَعَلَکُم مَستَخلِفینَ فیهِ» از آن چه شما را در آن جانشین قرار دادیم انفاق کنید(حدید/۷).
«لََن تَنالُوا ألبِرّ حَتَّی تَنفِقوا مِمّا تَحِبوّنَ» انفاقی که از روی محبت باشد انسان را به نیکی می رساند(ال عمران/۹۲).
همدردی در سیره امامان
نکته ی مهم این است که چگونه در همدلی(ارتباط با دیگران)،نسبت به هیجانات آنها نظر خود را بیان کنیم؛مانند عملکرد امام حسن (ع) و امام حسین(ع) در کودکی، پیرمردی که غلط وضو می گرفت ،دیدند. به خاطر اینکه تذکر این مطلب موجب رنجش خاطر پیرمرد نشود،نزد وی رفتند و از او خواستند که پیرمرد در باره صحت وضوی آن بزرگواران قضاوت کند. هر دو نفر وضوی صحیح و کاملی جلوی چشم پیرمرد گرفتند. پیرمرد تازه متوجه شد که وضوی صحیح چگونه است و به فراست، مقصود اصلی دو طفل را دریافت و سخت تحت تأثیر محبت بی شائبه و هوش و متانت آنها قرار گرفت(مطهری، ۱۳۷۹: ۴۱۷ ).
در کتاب داستان راستان، در باره بیماران جذامی آمده است: چند نفر بیمار جذامی در مدینه بودند، مردم با تنفر و وحشت از آنها دوری می کردند. یک روز موقع غذا خوردن جذامیان امام صادق(ع) از کنار آنها عبور می کند.آنها امام را به صرف غذا دعوت می کنند.امام به علت روزه بودن عذر می خواهد و از ایشان دعوت می کند که یک روز ناهار را در منزل او صرف کنند. آنها در روز مقرر به منزل امام صادق(ع) می روند و امام در کنار ایشان به صرف غذا مشغول می شود(مطهری،۱۳۵۸: ۲۷).
در احادیث
در باب برادری در بحار الانوار آمده است:
«اَلمُومنُ اُخوُ المؤمن کَالجَسد الواحد» مؤمن برادر مؤمن است که هر دو از یک روح هستند(بحارالانوار، ج ۷۴، حدیث ۵۳: ۲۷۷).
مواسات و یاری رساندن
امام صادق(ع) می فرماید: «تَقرَبوا إلی الله تَعالی بِمواساه اَخوانَکُم» به خداوند نزدیک می شوید با مواسات و یاری برادرتان(بحار الانوار، ج ۷۴، حدیث ۵، باب ۲۸: ۳۹۱).
صله رحم: امام کاظم(ع) می فرماید: لَستُم عَلی ما اَحبُّ عَلیه مِن التَواصِلُ.(بحار الانوار، ج ۶۶، حدیث ۳۶، باب ۱۷: ۴۲۱).
شیوه های همیاری در کشورهای دیگر
در نپال انواعی از گروه ها و سازمانهای تعاونی سنتی با نام گوناگون وجود دارد. یکی از انواع آن «دیکور»[۷] است که در واقع انجمن و یا تعاونی چرخشی اعتباری است که به منظور تأمین سرمایه گذاری های خصوصی تشکیل می شود.هر دیکور در دوره های یک ساله و یا دو ساله بر پایه تعداد اعضاء می چرخد. هر عضو کل مبلغ در گردش را بر اساس پیشنهاد و یا نیاز و یا قرعه دریافت می کند و وام خود را به علاوه بهره ۱۰ درصد باز پس می دهد. دیکورهای نپال تا اندازه زیادی همانند برخی صندوق های قرض الحسنه با محور اصلی همیاری همگرا در ایران عمل می کنند، با این تفاوت که به خاطر تحریم بهره در اسلام و وفور نیات خیرخواهانه در اینجا از گرفتن بهره خودداری می شود. در عوض برای افزایش سرمایه صندوق اعضاء به میزان سهام خود می افزایند(محمدزاده، امید، ۱۳۸۷، ۴۸).
نوع دیگر تعاونی سنتی در نپال «پارما» [۸] ها یا تعاونی های تبادل کار گروهی است که در میان کشاورزان و جماعت های قومی و کاست ها رایج است. در پارما کشاورزان منابع خود شامل ابزار و لوازم و نیروی کار را یک کاسه کرده، متقابلا مبادله می کنند.
شکل تکامل یافته همیاری پارما، «نوگار» [۹] نامیده می شود. نوگار یک تعاونی موقت کار در یک فصل و یا یک کار مشخص است. اهداف اولیه نوگار عبارت از کاشت ارزن، ذرت، نشای برنج، وجین کردن و درویدن محصولات اساسی است.
در دهکده «نوامه» نورستان افغانستان، زنان برای کوبیدن عناب، به صورت دسته جمعی به اصطلاع محلی به طور «عشیر» «شیپتر» [۱۰]به نوبت عنابهای یکدیگر را می کوبند، آرد آن را در زمستان صرف می کنند.
در تاجیکستان کارهای مشکل، گروهی به انجام می رسد… مثلا انگور چیدن، علف درویدن و غیره همه این کارها را گروه آدمانی اجرا می کنند یعنی یک روز باغ مرا، روز دیگر باغ شخص دیگر را و غیره…)(همان، ۴۹).
در چین باستان
انجمنهای پس انداز و وام نخستین بار در چین در زمان سلسله هون ۲۰۰ سال پیش از میلاد به وجود آمد، بدین ترتیب که پونک ونک که چینی منتقد و ثروتمندی بود؛ نخستین انجمن اعطای وام را که خصایص تعاونی داشت، تأسیس کرد. یکی از خصوصیات این انجمنها آن بود که محدود به گروه کوچکی در جامعه بود و مخارج اداری نداشتند. به طور مثال کسی که احتیاج به پول پیدا می کرد از بستگان و دوستان خود درخواست می کرد که انجمنی مرکب از تعداد معینی از افراد تشکیل دهند. از هر عضوی درخواست می شد که سهمیه مساوی به صندوق پرداخت کنند. هر سه ماه یکبار جلسه ای در خانه رئیس انجمن تشکیل می گردید و از اعضاء خواسته می شد که در جلسه حضور یابند. جلسات مزبور طبق اطلاع قبلی دایر می شد و از وام گیرنده تقاضا می شد که قسطی از وام دریافتی را با نرخ بهره متعلقه که قبلا روی آن توافق شده بود، پرداخت کند. میزان هر قسط مساوی مبلغ پرداختی هر یک از اعضاء بود و بهره دریافتی بطور یکسان میان وام دهندگان تقسیم می شد. یکی از خصوصیات این انجمنها این بود که هریک از اعضاء موظف بودند کتابچه ای با خود داشته و تعداد کسانی را که در هر جلسه شرکت می کردند در آن یادداشت کنند. هرگاه عضوی به عللی نمی توانست در جلسه حضور یابد سهم او با سه روز مهلت از نامبرده دریافت می گردید در صورتی که پس از انقضاء مهلت، عضو سهم خود را همچنان نپرداخته بود مشمول جریمه می گردید(همان، ۵۱).
یونان باستان
در میان مردم یونان باستان انجمنهای تعاونی وجود داشته است. زیرا که بسیاری از انجمنهای کفن و دفن آنها که به منظور آئین پرستش مردگان ایجاد شده بود بعداز مدتی به مؤسساتی حرفه ای تبدیل گردید که هدفهای اقتصادی را دنبال می کردند. این انجمنها دارای موجودیت قانونی بودند، می توانستند دارای اموال بوده و از کسی به دادگاه شکایت برند، ایجاد انجمنهای مذهبی مزبور ناشی از علاقه اعضای آنان به این موضوع بود که می خواستند بر طبق مراسم مذهبی خود به خاک سپرده شوند.
تقریبا کلیه یونانیان طبقه متوسط و پایین، عضو انجمنهای کفن و دفن بودند که برای اعضای خود مقبره ای تهیه کرده و مراسم کفن و دفن آبرومندی بجای می آورند و بعلاوه برای کمک به یکدیگر به اقداماتی می پرداختند این انجمنهای مذهبی و فرهنگی که اورگلونن وتیاسی نام داشتند؛ پیشگامان انجمنهای اقتصادی و حرفه ای که بعداً بوجود آمدند، محسوب می گردند(همان، ۵۲).
بعضی از انجمنهای کفن و دفن به خرید عمده سوخت و نوشیدنی می پرداختند و برخی دیگر به اعضای فقیر و آنهایی که به طور ناگهانی دچار فقر و شده بودند، کمک می کردند، درحالیکه بعضی دیگر اعضای خود را ملزم می ساختند که به اعضای مسافر خود اطلاعاتی در زمینه مسافرت داده و به آنان مساعدتهایی بنمایند، حتی عده ای از تعاونیها کلیه امور فوق الذکر را با هم انجام دادند، عضویت این انجمنها نه فقط برای اتباع آزاد بلکه برای مردگان و غریبان و حتی زنان بلامانع بود، این امر نشان می دهد که انجمنهای تعاونی یونان باستان در نهایت آزادی و مساوات به فعالیت اشتغال داشتند، امور عادی انجمن توسط خود اعضاء که هر ماه تشکیل جلسه می دادند، انجام می شد و امور اجرائی انجمن در دست هیات امناء بود. هر سال یکبار مجمع عمومی تشکیل می گردید و به دنبال آن جشن و ضیافتی ترتیب می یافت. انجمن های یونانی حق داشتند مستغلات داشته باشند
شکی نیست که پس از گسترش مسیحیت، این انجمنها کانون جامعه های مسیحی را تشکیل می دادند، این موضوع واقعیت دارد که در بسیاری از مناطق آسیای صغیر، یونان و ایتالیا کلیسای مسیحی بر اساس انجمنهای کفن و دفن مذهبی بوجود آمد(همان، ۵۳).

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است