دهانی از خود برجای می‌گذارند، جزء مهمترین روش‌های تحقیقاتی در آسیب‌شناسی دهان، فک و صورت به شمار می‌رود [1,2]. بدیهی است اولین قدم در این راه، طبقه‌بندی مناسب و آگاهی بیشتر از میزان بروز هر تومور و ارزیابی تومورها برحسب سن، جنس و مکان درگیری می‌باشد تا براساس اطلاعات به دست آمده بتوان معیار دقیقی از تشخیص افترافی آنها برای کلینسین‌ها تهیه کرد. با توجه به تفاوت میزان شیوع و بروز این تومورها در جوامع مختلف، ضروری است در هر منطقه جغرافیایی بررسی‌های اپیدمیولوژیک خاصی در این زمینه صورت بگیرد. در این تحقیق، برای اولین بار در کشور، تومورهای غدد بزاقی در یک دوره زمانی نسبتاً وسیع 38 ساله بررسی گردید تا بتوان از طریق مقایسه نتایج با آمارهای به دست آمده در تحقیقات مختلف و ارزیابی مشابهت‌ها و مغایرت‌های آنها؛ به یک جمع‌بندی کلی درباره وضعیت این تومورها دست یافت.
با توجه به نکات ارائه شده در یک دید خلاصه دلایل انتخاب موضوع و اهمیت آن از قرار ذیل می‌باشد:
– با انجام این تحقیق، فراوانی تومورهای غدد بزاقی در مراجعین به بخش آسیب‌شناسی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در فاصله سال‌های 1388-1350 بررسی گردید.
– تومورهای غدد بزاقی؛ علیرغم شیوع محدود، اهمیت زیادی در بررسی‌های گذشتهنگر داشته و فراوانی آنها برحسب مناطق جغرافیایی و نژادی متفاوت گزارش شده است.
– با توجه به رفتار متفاوت تومورهای غدد بزاقی، هر جامعه‌ایی ضرورت دارد بررسی‌های خاص خود درباره این تومورها را انجام داده و از آنها برای انجام تشخیص و درمان بیماران استفاده نماید.
– همچنین لازمه طبقه‌بندی مناسب و آگاهی از شیوع تومورها انجام بررسی‌های مختلف روی رفتار تومورهای غدد بزاقی در جوامع مختلف می‌باشد.
– از طرف دیگر با توجه به دسترسی پرونده‌های بیماران در بخش آسیب‌شناسی دهان، فک و صورت دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد؛ امکان انجام تحقیق فراهم بوده است.
بیان مسئله
– تومورهای غدد بزاقی ماژور (Major): تومورهای رخ داده در غدد بزاقی بناگوشی، تحت فکی و زیرزبانی
– تومورهای غدد بزاقی مینور (Minor): تومورهای روی داده در غدد بزاقی کوچک و فرعی پراکنده در حفره دهان
– تومورهای غدد بزاقی خوش‌خیم (Benign): تومورهایی که رفتارشان آرام بوده و به درمان؛ پاسخ مناسبی می‌دهند.
– تومورهای غدد بزاقی بدخیم (Malignant): اکثراً این تومورها رفتار بدخیمی داشته و تهدید کننده زندگی بیمار می‌باشند.
اهداف تحقیق
الف- هدف کلی
تعیین فراوانی تومورهای غدد بزاقی در مراجعین به بخش آسیب‌شناسی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در فاصله سال‌های 1388-1350
ب- اهداف اختصاصی
– تعیین فراوانی انواع تومورهای غدد بزاقی برحسب سن، جنس و موقعیت تومور
– تعیین نوع تشخیص بالینی ارائه شده برای تومورهای غدد بزاقی
– تعیین نوع تشخیص‌های هیستولوژیک ارائه شده برای تومورهای غدد بزاقی
– تعیین میزان تطابق تشخیص‌های بالینی و هیستولوژیک برحسب نوع تومورهای غدد بزاقی
– تعیین خصوصیات تومورهای غدد بزاقی برحسب ماژور و مینور بودن آنها؛ ماهیت محیطی و مرکزی و نیز خوش‌خیم یا بدخیم بودن آنها
– مقایسه نتایج به دست آمده از بررسی تومورهای غدد بزاقی با آمار جهانی
ج- هدف کاربردی تحقیق
با تعیین خصوصیات تومورهای غدد بزاقی در تحقیق؛ می‌توان امکان تشخیص زودرس آنها را بررسی و ضمن مقایسه نتایج با آمار جهانی؛ تحقیقات جدیدی را در دستیابی به علل و عوامل مؤثر بر شیوع این تومورها در جامعه مورد بررسی را طراحی و اجرا کرد.
د- فرضیات یا سؤالات تحقیق
1- فراوانی تومورهای غدد بزاقی در جامعه مورد بررسی در تحقیق برحسب سن، جنس و موقعیت بروز چقدر می‌باشد؟
2- فراوانی تومورهای غدد بزاقی خوش‌خیم یا بدخیم در جامعه مورد بررسی برحسب سن، جنس و موقعیت بروز چقدر می‌باشد؟
3- چه تفاوت‌ها و مشابهاتی بین آمار به دست آمده از بررسی تومورهای غدد بزاقی در شهر مشهد با سایر آمار جهانی وجود دارد؟
کلیات
فصل دوم: مروری بر متون
و مقالات
1- کلیات
غده بزاقی یکی از ارگان‌های مهم حفره دهان بوده که بزاق (Saliva) تولید می‌کند، سطح دندان‌ها و مخاط را پوشانده و در مرطوب نگه داشتن دهان نقش دارد. بزاق مایع پیچیده‌ای است که نقش مهمی را در حفظ شرایط مناسب دهان بر عهده دارد. افرادی که کمبود ترشح بزاق را دارند، مشکلاتی در
تغذیه، صحبت کردن و بلع خواهند داشت. هم چنین مستعد به عفونت‌های مخاط دهان و پوسیدگی دندان می‌باشند [4,5].
در انسان سه جفت غده بزاقی اصلی وجود دارد. این غدد شامل: پاروتید، زیرزبانی و تحت فکی می‌باشند و تعداد زیادی غده بزاقی فرعی، در قسمت‌های مختلفی از حفره دهان مشاهده می‌شوند. غده پاروتید، بزاقی آبکی را ترشح می‌نمایند که شامل آنزیم‌هایی همچون آمیلاز و پروتئین‌هایی مثل پروتئین‌های غنی از پرولین و سایر گلیکوپروتئین‌ها می‌باشد. بزاق تحت فکی، علاوه بر ترکیباتی که ذکر شد مقادیر بالایی از ترکیبات گلیکوزیدی به نام موسین‌ها را تولید می‌کند. ترکیب بزاق مخلوطی از ترشحات غدد اصلی، غدد فرعی، سلول‌های اپی تلیالی Desquamated دهان، میکروارگانیسم‌ها و بقایای غذایی، اجزای سرمی و سلول‌های التهابی می‌باشد [5].
وظایف بزاق (Function of Saliva):
بزاق وظایف متعددی را برعهده دارد: 1) حفاظت 2) خاصیت بافری 3) تشکیل پلاک 4) حفاظت از سلامتی دندان 5) فعالیت ضد میکروبی 6) ترمیم بافتی 7) چشایی می‌باشد. که مهم ترین وظیفه بزاق، حفاظت از حفره دهان می‌باشد [4,5].
تکامل غدد بزاقی (Development):
غدد بزاقی از تاثیر اپی تلیوم بر مزانشیم زیرین خود بوجود آمده است، وجود مزانشیم برای تکامل نرمال و شکل گیری قسمت پشتیبانی غدد بزاقی در بالغین مورد نیاز است [4,5].
مزانشیم از بافت همبند سلولی Pluripotential (مانند فیبروبلاست و مست سل‌ها و ماکروفاژها) و اکتومزانشیم (ECM) تشکیل شده است. ECM شامل ترکیباتی مانند GAGS (Glycosaminoglycons) و پروتوگلیکان‌ها می‌باشد که خاصیت ژل مانندی را به آن می‌دهند. GAGS به مرکز پروتئین می‌چسبد و زیر مجموعه پروتوگلیکی را تشکیل می‌دهند. خاصیت چسبندگی ECM را می‌توان به دو گلیکوپروتئین: لامینین و فیبرونستین که در بازال لامینای زیراپی تلیالی که ECM را در برگرفته است نسبت داد. بازال لامینا شامل کلاژن نوع پنج و گلیکوپروتئین‌هایی مانند لامینین و نیدوژن (انتاستین) می‌باشد. تاثیر ECM در تکامل فراهم کننده نشانه‌هایی برای تکثیر سلولی، تمایز سلولی و مورفوژنزیس است [4].
ساختار غده بزاقی (Structure)
غدد بزاقی از قسمت‌های زیر تشکیل شده است:
1- توده‌های ترشحی انتهایی؛ که شامل سلول‌های سروزی و موکوسی می‌باشد.
2- توده‌های موکوسی انتهایی؛ که توسط ساختارهای هلالی شکل سروزی احاطه شده است.
3- سیستم مجاری؛ شامل مجاری رابط، مخطط و خروجی می‌باشد. این مجاری، ترکیب بزاق حاصل از توده‌های انتهایی را تغییر داده و آن را به حفره دهان مستقل می‌نماید.
سلول‌های منقبض شونده میواپی تلیال، اطراف تودههای ترشحی انتهایی و مجاری رابط پراکنده شده است. غده توسط بافت همبند پشتیبانی می‌گردد. عناصری نظیر عصب، عروق خونی، لنفی و سلول‌های آغازگر پاسخ‌های ایمنی در بافت همبند حضور دارند [5].
در ژنز ایجاد برخی تومورها نقش سلول‌های خاصی از آناتومی غدد بزاقی بیشتر است مثلاً در پلئومورفیک آدنوما می‌توان به نقش کلیدی سلول‌های میواپی تلیال در تغییرات مزانشیمال اشاره داشت [1]. و یا از بین تومورهای بدخیم می‌توان به آدنوئید کیستیک کارسینوما اشاره کرد و یا حضور برخی سلول‌های ویژه مانند انکوسیت‌ها در تومورهای انکوسیتوما و سلول‌های ترشحی سروزی در آسینیک سل آدنوکارسینوما مطرح گردیده است [2]
تومورهای غدد بزاقی
تومورهای غدد بزاقی، بخش مهمی از ضایعات دهان، فک و صورت را شامل می‌شوند. بروز سالانه این تومورها در دنیا دامنه‌ای حدود 5/6-1 مورد در هر 000/100 نفر دارد. تومورهای غدد براقی شامل تومورهای خوش‌خیم و بدخیم بوده و مطابق جدول زیر طبقه بندی می‌شوند [1]:
جدول 2-1: دسته بندی تومورهای خوش خیم و بدخیم
تومورهای خوش خیم
تورمور‌های بدخیم
Pleomorphic Adenoma
Carcinoma Ex Pleomorphic Adenoma
Malignant Mixed
Tumor
Myoepithelioma
Carcinosarcoma
Basal Cell Adenoma
Metastasizing Mixed Tumor
Canalicular Adenoma
Mucoepidermoid Carcinoma
Warthin Tumor
Acinic Cell Adenocarcinoma
Oncocytoma
Adenoid Cystic Carcinoma
Sebaceous Adenoma
Polymorphous Low-Grade Adenocarcinoma
Sebaceous Lymphadenoma
Basal Cell Adenocarcinoma
Sialadenoma papilliferum
Ductal Papilomas
Epithelial-Myoepithelial Carcinoma
Intraductal Papilloma
Salivary Duct Carcinoma
Inverted Ductal Papilloma
Myoepithelial Carcinoma
Papillary Cystadenoma
Cystadenocarcinoma
Sialoblastoma
Sebaceous adenocarcinoma
Sebaceous lymphadenocarcinoma
Clear Cell Adenocarcinoma
Oncocytic Carcinoma
Squamous Cell Carcinoma
Malignant Lymphoepithelial Lesion (Lymphoepithelial Carcinoma)
Small Cell Carcinoma
Adenocarcinoma (NOS)
شایع‌ترین محل برای تومورهای غدد بزاقی، غده پاروتید می‌باشد که حدود 80-64 درصد کل موارد را به خود اختصاص داده است. البته، درصد نسبتاً کمی از تومورهای پاروتید بدخیم بوده (23-15 درصد) و به طور کلی، دو سوم تا سه چهارم تمام تومورهای بزاقی در پاروتید ایجاد می‌شوند. همچنین دو سوم تا سه چهارم این تومورها خوش‌خیم می‌باشند. در این محل؛ پلئومورفیک آدنوما شایع‌ترین تومور بوده (77-53 درصد) و تومور وارتین نیز نسبتاً شایع می‌باشد(14-6 درصد). از طرف دیگر، 11-8 درصد کل تومورهای بزاقی در غده تحت فکی ایجاد می‌شوند ولی میزان بدخیمی در این غده تقریباً دو برابر غده پاروتید بوده و دامنه آن حدود 45-37 درصد می‌باشد. پلئومورفیک آدنوما هنوز شایع‌ترین تومور در این ناحیه بوده و 44 درصد تا 68 درصد کل نئوپلاسم‌ها را شامل می‌شود. برخلاف ایجاد آن در غده پاروتید؛ تومور وارتین در غده تحت فکی ناشایع بوده و از 2-1 درصد کل تومورها فراتر نمی‌رود. آدنوئید سیستیک کارسینوما، شایع‌ترین بدخیمی در آن بوده و دامنه‌ای حدود 27-12 درصد موارد را تشکیل می‌دهد [1,2].
تومورهای غده زیرزبانی نادر بوده و بیشتر از 1 درصد تمام نئوپلاسم‌های بزاقی را شامل نمی‌شوند. البته، 90-70 درصد تومورهای زبانی بدخیم می‌باشند. تومورهای غدد بزاقی فرعی نیز 23-9 درصد کل تومورها را شامل می‌شوند که این گروه را به دومین محل شایع برای نئوپلازی‌های بزاقی تبدیل میکند. بخش بسیار بزرگی از این تومورها (حدود 50 درصد) بدخیم بوده و با در نظر گرفتن تومورهای نادر زیرزبانی می‌توان استدلال کرد که هر چه غده کوچک‌تر باشد، احتمال بدخیمی برای تومور غدد بزاقی بالاتر خواهد بود. آن طور که در غدد ماژور مشاهده گردید، پلئومورفیک آدنوما شایع‌ترین تومور غدد مینور بوده و حدود 40 درصد تمام موارد را شامل می‌شود. موکواپیدرموئید و آدنوئید سیستیک کارسینوما به طور کلی دو بدخیمی شایع‌تر هستند؛ اگر چه اخیراً بیان شده که پلئومورفوس آدنوکارسینومای درجه پایین نیز به عنوان یکی از تومورهای غدد مینور بسیار شایع می‌باشد [1,2].
کام با 54-42 درصد کل موارد یافت شده در آن، شایع‌ترین محل برای تومورهای غدد بزاقی فرعی می‌باشد. بیشتر این تومورها روی قسمت خلفی جانبی کام سخت یا نرم ایجاد می‌شوند که بیشترین تمرکز حضور غدد را نیز دارند

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه با موضوعارزش بازار، ترازنامه، طلاق

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید