ل ارتباطی، 3 متغیری هستند که صرفاً به طور مستقیم بر متغیر وابسته تأثیر میگذارند. سن در اولین ازدواج، میزان تحصیلات، تعداد خواهر و برادر، طبقهی اجتماعی (بالا و متوسط رو به بالا)، وضعیت اشتغال(دانشجو)، میزان آگاهی از روشهای جلوگیری از حاملگی، میزان مطالعه (عدم مطالعه)، میزان گرایش مذهبی و درآمد 1000000- 600000، متغیرهایی بودند که صرفاً اثری غیرمستقیم بر تعداد ایدهآل فرزند دارند. در این میان تنها متغیر بعد خانوار، هر دو اثر مستقیم و غیرمستقیم را بر تعداد ایدهآل فرزند دارد.
بر مبنای نظریهی رفتار برنامهریزی شده، انسـان بـرای هـر کـاری که انجام میدهد، قصد (نیت) یا هدف خاصی را دنبال مـیکنـد؛ ایـن قصـد ممکـن اسـت آشکار یا غیرآشکار باشد. بنابراین، هر یک از اعمال ما باید از علتی سرچشمه گرفته باشـد و معلول مشخصی را که پاداش تلاش است به ارمغـان آورد. در ایـن نظریـه، قصـد، عامـل مستقیم مؤثر بر رفتار فـرض شـده اسـت، لـیکن خـود قصـد مبتنـی بـر نگـرش، هنجارهـای اجتماعی و کنترل رفتاری درک شده است. با اقتباس از نظریهی آیزن، در این مطالعه تعداد ایدهآل فرزند به عنوان عامل مستقیم مؤثر بر رفتار باروری فرض و سازههای تشکیل دهندهی این تئوری بر روی آن آزمون شد.
در رابطه با شاخص کنترل درک شده برای داشتن فرزند، عوامل مختلفی از جمله: توانایی اعمال نظر شخصی خود در خصوص تعداد دلخواه فرزند، فرصت لازم برای داشتن تعداد دلخواه فرزند، توانایی مادی و… مورد سنجش قرار گرفتند. در سنجش رابطهی این شاخص با متغیر وابسته، رابطهی آماری معناداری حاصل نشد؛ اما زمانی که تأثیر عامل اقتصادی به عنوان متغیری جداگانه مورد بررسی قرار گرفت، نتایج معناداری بدست آمد؛ علاوه بر آن در رابطه با پرسش “به نظر شما چرا مردم تعداد فرزندان خود را کاهش دادهاند؟” حدود 90 درصد از پاسخگویان به عامل اقتصادی اشاره کردهاند، لذا با توجه به گویههای اقتصادی، شاخص جدیدی تحت عنوان کنترل اقتصادی درک شده، ساخته و در مدل نهایی وارد شد.
به عنوان یک قاعدهی کلی، نگرش مطلوب و هنجارهای انتزاعی مطلوب و کنترل رفتاری درک شدهی بیشتر، باعث میشود که قصد انجام دادن رفتار توسط فرد بیشتر شود. بر این مبنا، انتظار میرود که هرچه نگرش نسبت به فرزند مثبتتر باشد، هر چه اجتماع تعداد فرزندان بیشتری را برای یک زن مطلوب بداند و در نهایت هر چه خود زن احساس کند که کنترل بیشتری بر وضعیت اقتصادی خانوادهی خود دارد، تعداد ایدهآل فرزند از نظر وی افزایش یابد.
علیرغم اینکه در تحلیل دو متغیره، نگرش نسبت به فرزند رابطهی مثبت و مستقیمی با تعداد ایدهآل فرزند داشت (البته با همبستگی بسیار ناچیز)، این متغیر در تحلیل نهایی حذف شد. به طور کلی در رابطه با نگرش نسبت به فرزند و تأثیرگذاری آن بر ایدهآل باروری، میتوان گفت این عدم رابطه بیشتر به دلیل کاهش کلی در تعداد ایدهآل فرزند مشاهده میشود و دقیقاً نمیتوان این امر را ناشی از میزان نگرش نسبت به فرزند دانست. انتقال باروری (از باروری کل سطح بالا به باروری کل سطح جایگزین و زیر سطح جایگزین)، اگر زمانی معلول مداخلههای مستقیم نهادهای دولتی و غیر دولتی بوده، امروزه به مرحلهی تثبیت رسیده است و زنان تا حد زیادی- و نه کاملاً- خود متمایل به کم فرزندی هستند و به عبارتی خود را عاملان کم فرزندی و آن را نتیجهی انتخاب عقلانی خود میدانند.
این زنان بخشی از دغدغههایشان نیز متوجه فرزندانشان است. آنها بر رسیدگی به فرزندانشان بسیار تأکید دارند. معتقدند که در حد توان باید امکانات برایشان تهیه نمود و سعی کرد استعدادهایشان را شکوفا کرد، چرا که اگر فرزندان از این امکانات بهرهمند باشند، خود آنها نیز سربلند هستند. هدف آنها از کمفرزندآوری آن است که با تعداد کمتر فرزند میتوانند امکانات بهتر و بیشتری را برای فرزندانشان فراهم کنند و معتقدند که فرزندان باید در رفاه به سر برده و حداقل محرومیت را تجربه کنند. به همین دلیل تعداد کم فرزندان، امکان رسیدن به این هدف را برای آنها فراهم میآورد (محمودیان و رضایی، 1391).
علاوه بر آن، حتی برای کسانی که نگرش کمتر مثبت به فرزندآوری دارند نیز داشتن دو فرزند در نتیجهی نیازهای اجتماعی و مطلوبیت روانی، معمول است.
با وجود اینکه متغیر نگرش نسبت به فرزند به عنوان یک متغیر بینابین در مدل نهایی تأثیرگذار نبوده است، اما دیگر متغیرهای بینابین (هنجار ذهنی تعداد مطلوب فرزند و کنترل اقتصادی درک شده) در این تحقیق بیشترین تأثیرگذاری را بر تعداد ایدهآل فرزند داشتهاند.
هنجار ذهنی تعداد مطلوب فرزند، مهمترین متغیر تأثیرگذار بر تعداد ایدهآل فرزند است؛ به طوری که به تنهایی 23 درصد از تغییرات تعداد ایدهآل فرزند را تبیین میکند. هنجارهای ذهنی، بازتاب باورها و ارزشهای مربوط به مجموعهی دیگران مهم میباشد. نحوهی تأثیرگذاری هنجار ذهنی بر تعداد ایدهآل فرزند به صورت مستقیم بوده است. با افزایش یک واحد در تعداد مطلوب فرزند از نظر دیگران مهم و اجتماع، تعداد ایدهآل فرزند از نظر خود زن به میزان 277/0 افزایش خواهد یافت.
این یافته در پژوهشهای پیشین نیز مورد تأیید قرار گرفته است. برای مثال، نتایج تحقیق خاتون (2011) نشان میدهد که هنجارهای اجتماعی، پیش بینی کنندهی مهم باروری مطلوب میباشد و اینکه هنوز هم در حال حاضر در بنگلادش اندازهی ایدهآل خانواده بیش از دو فرزند است. با این حال، دسترسی به رسانههای جمعی و تعاملات اجتماعی، احتمال اینکه افراد خانوادههای کوچک را به عنوان ایدهآل انتخاب کنند را افزایش میدهد. فروتن (1388) اظهار میکند که اعتقادات سنتی و باورهای عامهپسند ایرانی که اساساً مشوق بعد گستردهی خانواده میباشد، نقش تعیینکنندهای را در میزان بالای باروری در دهههای گذشته ایفا کرده است. امروزه سطح باروری کشور به طور معناداری تقلیل یافته است که تا حدود زیادی ریشه در متزلزل شدن باورهای سنتی پیشین و تکوین شکلهای جدید اعتقادات عمومی موافق با بعد کوچک خانواده دارد.
به گفتهی عباسی شوازی (1380): “به نظر میرسد که اندیشهی “بعد خانوادهی کوچک” امروزه به مثابهی هنجار پذیرفتنی در جامعه تبدیل شده است و آیندهی باروری نیز متآثر از اندیشههای جدید ناشی از این هنجار خواهد بود.
کنترل اقتصادی درک شده، دومین عامل مهم تأثیرگذار بر تعداد ایدهآل فرزند میباشد که اثری مستقیم دارد. براساس مدل نظری رفتار برنامهریزی شدهی آیزن، اعتقادات قوی کنترلی دربارهی وجود عوامل تسهیل کنندهی رفتار، کنترل درک شدهی بالا را به دنبال دارد که باعث انجام/بروز رفتار میشود. در مقابل، عدم داشتن اعتقادات کنترلی قوی، باعث درک پایین از کنترل و مانع بروز رفتار میشود. از اینرو، زنانی که کنترل اقتصادی درک شدهی بالاتری داشتهاند، تعداد فرزندان بیشتری را به عنوان تعداد مطلوب خود اعلام کردهاند؛ همچنین کنترل اقتصادی درک شدهی پایین، با تعداد مطلوب کمتر فرزند همراه شد. بیشتر مردم، مسائل اقتصادی را مانع اصلی داشتن فرزند بیشتر میدانند. در واقع، یکی از عوامل کاهش تعداد فرزند، اقتصادی است؛ اما این تنها عامل نیست. اینکه فکر کنیم با داشتن شغل و مسکن، مشکل کاهش باروری حل میشود، اینگونه نیست؛ یعنی مسائلی مانند تغییر نگرش فرهنگی، شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی نقش برجستهتری دارند.
به طور کلی، با توجه به یافتههای این پژوهش میتوان اظهار کرد که موضوع ایدهآل باروری تا حدود زیادی در قالب نظریهی آیزن قابل تبیین میباشد.
جدول 6-1 نتایج آزمون فرضیههای تحقیق
فرضیههای تحقیق
نتایج آزمون فرضیهها
تحلیل دو متغیره
تحلیل چند متغیره
1). بین سن و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
عدم تأیید
2). بین سن ازدواج و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
تأیید
3). بین مدت زمان ازدواج و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
عدم تأیید
4). بین بعد خانوار و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
تأیید
5). بین تعداد خواهر و برادر و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
تأیید
6). بین وضعیت اشتغال و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
تأیید
7). بین درآمد خانواده و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
عدم تأیید
تأیید
8). بین میزان بهرهمندی از تسهیلات و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
عدم تأیید
عدم تأیید
9). بین میزان تحصیلات و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
تأیید
10). بین میزان مطالعه و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
تأیید
11). بین طبقه اجتماعی و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
عدم تأیید
تأیید
12). بین میزان استفاده از وسایل ارتباط جمعی و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
تأیید
13). بین میزان آگاهی از روشهای پیشگیری از بارداری و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
عدم تأیید
تأیید
14). بین ترجیح جنسی فرزند و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
عدم تأیید
15). بین میزان گرایش مذهبی و تعداد ایدهآل فرزند رابطه وجود دارد.
عدم تأیید
تأیید
16). بین نگرش نسبت به نقشهای جنسیتی و تعداد ایده آل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
عدم تأیید
17). بین نگرش نسبت به فرزند و تعداد ایده آل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
عدم تأیید
18). بین هنجار ذهنی تعداد مطلوب فرزند و تعداد ایده آل فرزند رابطه وجود دارد.
تأیید
تأیید
19). بین کنترل درک شده بر روی داشتن فرزند و تعداد ایده آل فرزند رابطه وجود دارد.
عدم تأیید
تأیید
6-1- پیشنهادات
– نتایج تحقیق نشان داد که در حال حاضر هنوز هم ایدهآلهای باروری در بین زنان مورد مطالعه در شهرستان مهر، بالا میباشد. از اینرو، هر گونه سیاستگذاری در جهت جلوگیری از کاهش بیشتر باروری نیازمند توجه به عوامل تحقق و بازدارندهی تعداد ایدهآل فرزند میباشد، لازم به ذکر است که در این راستا نباید بسترهای اجتماعی و فرهنگی مناطق مختلف از نظر غائب بماند.
– انجام دادن چنین تحقیقاتی نیازمند اختصاص دادن زمان و امکانات کافی برای اجرای تحقیق و انجام آن در سطح گسترده میباشد و چنین مطالعاتی بهتر است در الگوی مطالعات طولی و روند پژوهشی به اجرا درآیند.
– تحقیقی انجام شود و تأثیر متغیرهای ویژگیهای شخصیتی و ارزشهای فردی در مدل آیزن سنجیده شود.
– عملیاتی کردن برخی متغیرهای مدل آیزن در زمینه باروری صورت نگرفته است که برای این منظور محققان به تدوین شاخصهای مدنظر پرداختند. نیاز است که در تحقیقات آینده این کار با حساسیت بیشتری مدنظر قرار بگیرد.
6-2- محدودیتها
– به دلیل عدم بیاعتمادی که در جامعه وجود دارد، فرهنگ تحقیق و پژوهش به خصوص پرسشگری در جامعه جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده است و هستند بسیاری از پاسخگویان که بیتوجه به اهمیت پژوهش، یا از پاسخ دادن طفره میروند و یا در پاسخ به سؤالات، واقعیتها را بیان نمیکنند.
– محدودیت زمانی در انجام کار.
فهرست منابع
منابع فارسی
ادیبی سده، مهدی؛ ارجمند سیاهپوش، اسحق و زهرا درویشزاده (1390). “بررسی میزان افزایش باروری و عوامل مؤثر بر آن در میان طایفه کرد ساکن اندیمشک”، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، سال 4، شماره 1، صص 98-81.
آشفته تهرانی، امیر (1372). جمعیتشناسی اقتصادی و اجتماعی و برنامهریزی نیروی انسانی. تهران: انتشارات پرشکوه.
اکتایی، رزیتا (1384). کاهش باروری در ایران و عوامل اجتماعی اقتصادی و فرهنگی مؤثر بر آن با تأکید بر نقش تنظیم خانواده بین سالهای 1375-1365 (مطالعه موردی: شهر اصفهان). دانشگاه اصفهان: پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم

مطلب مرتبط :   پایان نامه ارشد با موضوعlocalization، توزیع شده، واژه نامه

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید