که این آنتی اکسیدان قدرت مهارکنندگی بالاتری را در غلظتهای بسیار کمتر از عصارههای اتانولی-آبی و متانولی-آبی به نمایش گذاشت. همانطور که درشکل 4-6 مشاهده میشود با افزایش غلظت عصارههای اتانولی-آبی و متانولی-آبی درصد بازدارندگی آنها نیز به طور معنیداری افزایش یافت (05/0p). نتایج تجزیه واریانس حاکی از وجود اختلاف معنیدار بین درصد بازدارندگی عصارههای اتانولی-آبی و متانولی-آبی بود (05/0p). در تمامی غلظتها درصد بازدارندگی عصارههای متانولی-آبی بیش از عصارههای اتانولی-آبی بود. این امر بدین معنی است که حلالهای قطبیتر مانند متانول توانایی بیشتری در استخراج ترکیبات آنتیاکسیدانی موجود در دانه خرفه دارند. شایان ذکر است که در غلظت 100 و 200 پیپیام این اختلاف معنیدار نبود (05/0p) که میتوان آن را به قطبیت متفاوت حلالهای مورد استفاده و در نتیجه تفاوت ترکیبات استخراج شده در عصارهها نسبت داد. هچنین 50IC این دو عصاره به طور قابل توجهی بیشتر از50IC (08/8 پیپیام) آنتیاکسیدان سنتزی BHT بود (05/0p). استویلپوا و همکاران (2007) میزان 50IC عصاره زنجبیل را در محدوده غلظت 1/0 تا 20 میکروگرم در میلیلیتر 64/0 میکروگرم در میلیلیتر تعیین کردند که در مقایسه با آنتیاکسیدان سنتزی BHT (02/7 میکروگرم در میلیلیتر) بسیار کمتر بود. میزان 50IC عصاره متانولی رزماری، 54/0 میکروگرم در میلیلیتر گزارش شد (ارکان و همکاران، 2008). همچنین قرهخوانی و همکاران (1388)50IC عصاره متانولی-آبی گزنه را 71/199 میلیگرم در میلیلیتر، پریزن و همکاران (1389) 50IC عصارههای اتانولی-آبی و متانولی-آبی سنا را به ترتیب 91/331 و 47/619 پیپیام بدست آوردند.
شکل 4-7. 50IC عصارههای اتانولی-آبی، متانولی-آبی دانه خرفه و آنتیاکسیدان BHT. ستونهای دارای حروف مشترک از لحاظ آماری تفاوت معنیداری با هم ندارند (آزمون دانکن، 05/0 p). تیرکهای رسم شده در انتهای ستونها نشاندهندهی انحراف معیار دادههای اندازهگیری شده است.
4-4. ترکیبات فنلی
ترکیبات فنلی در گیاهان به عنوان ترکیباتی مهم در مقابل اکسایش خودبهخودی روغنهای گیاهی میباشند. گروههای مختلف ترکیبات فنلی در گیاهان شامل فنلی ساده، اسیدهای فنلی، آنتوسیانینها، مشتقات اسید هیدروسینامیک و فلاونوئیدها میباشند. ترکیبات فنلی، بیشتر از دیدگاه بروز فعالیت آنتیاکسیدانی مورد توجه قرار میگیرند، با این وجود، آنها همچنین دارای فعالیت بیولوژیکی مهمی در موجودات زنده هستند و ممکن است دارای آثار مفیدی در مبارزه با بیماریهای مرتبط با تولید رادیکال اکسیژن، بیش از ظرفیت دفاع آنتیاکسیدانی بدن انسان باشند (آپاریکو و همکاران، 1996؛ مورولو و همکاران، 2004).
منحنیکالیبراسیون ترکیبات فنلی برحسب اسید گالیک درشکل4-8 آورده شده است. درمنحنی ترسیم شده، محور عمودی و افقی به ترتیب در بردارنده مقادیر جذب و غلظت هستند. با توجه به معادله رگرسیون بدست آمده در مورد اسید گالیک (0356/0+x0099/0=y) و با قرار دادن جذب نمونه در این معادله، مقدار کل ترکیبات فنلی، بر حسب میلیگرم اسید گالیک به ازای یک کیلوگرم ماده مرطوب بدست آمد.
شکل 4-8. منحنی کالیبراسیون غلظت ترکیبات فنلی در برابر جذب خوانده شده در طول موج 765 نانومتر
با توجه به بالاتر بودن قدرت آنتیاکسیدانی عصاره متانولی-آبی به عصاره اتانولیآبی بذر خرفه، در پژوهش حاضر بررسی ترکیبات فنلی کل تنها بروی عصاره متانولی-آبی انجام شد. متانول به علت جلوگیری از فعالیت پلی فنل اکسیداز که عامل اکسایش پلیفنلهاست، مناسبترین حلال در استخراج ترکیبات فنلی میباشد (لیم و کاه، 2006). محققی ثمرین و همکاران (1387)، متانول را با داشتن راندمان بالا و همچنین استخراج بیشترین ترکیبات فنلی به عنوان مناسبترین حلال جهت بررسی فعالیت آنتیاکسیدانی دانستند. عصاره متانولی-آبی خرفه مورد مطالعه در این پژوهش حاوی 09/121 میلیگرم در کیلوگرم ترکیبات فنلی بود. الویرا و همکاران (2009) میزان ترکیبات فنلی کل را در گونههای مختلف برگ و ساقه خرفه از 3/78 تا 9/633 میلیگرم در کیلوگرم وزن خشک گزارش کردند. لیم و همکاران (2006) ترکیبات فنلی برگ گونههای مختلف خرفه را از 127 تا 478 گرم در کیلوگرم وزن مرطوب تعیین کردند. مقدار کل ترکیبات فنلی عصارههای پوست موز از 90 تا 3000 گرم در کیلوگرم وزن خشک (گونزالز و همکاران، 2010)، عصاره اتانولی زنجبیل 870 گرم در کیلوگرم (استویلپوا و همکاران، 2006)، عصاره متانولی گیاه ولیک و پونه کوهی به ترتیب 160 و 186 گرم اسید گالیک در کیلوگرم (اسکرجت و همکاران، 2005)، عصاره متانولی رزماری 162 گرم اسید گالیک در کیلوگرم (ارکان و همکاران، 2008) گزارش شده است. همچنین آن و همکاران (2012) میزان ترکیبات فنلی رزماری و بروکلی را به ترتیب 25000 و 3800 میلیگرم در کیلوگرم بدست آوردند. راندمان مهارکنندگی به غلظت فنل، تعداد و موقعیت گروه هیدروکسیل بستگی دارد (جانتاکوت و برقوفر، 2005). افزایش غلظت ترکیبات فنلی به طور مستقیم میزان توانایی عصارههای مختلف را در مهار رادیکال آزاد افزایش میدهد. در غلظتهای بالاتر ترکیبات فنلی به دلیل افزایش گروههای هیدروکسیل موجود در محیط واکنش، احتمال اهداء هیدروژن به رادیکال آزاد و به دنبال آن قدرت مهار کنندگی عصاره افزایش مییابد (سانچز- مورنو و همکاران، 1999). فانگ و همکاران (2009) اظهار داشتند بین خاصیت آنتیاکسیدانی و مقدار ترکیبات کل فنلی، آنتوسیانینی و فلاونوئیدی رابطه مستقیم وجود دارد. سپهری فر و همکاران (1388) در بررسی خود روی عصاره متانولی گیاه دارویی قرهقاط، وجود رابطه مستقیم بین خاصیت آنتیاکسیدانی و میزان ترکیبات فنلی را گزارش کردند. کوکا و همکاران (2009) نیز رابطه مستقیم بین خاصیت آنتیاکسیدانی، میزان ترکیبات فنلی و آنتوسیانینی را در زغال اخته گزارش نمودند.
همه ترکیبات فنلی، ساختمان لازم برای مهار رادیکال آزاد را دارند. اگرچه فعالیت آنتیاکسیدانی این ترکیبات متفاوت است و بعضیها ممکن است حتی فعالیت پراکسایش از خود نشان دهند (ساسکیا و همکاران، 2001). اسکرجت و همکاران (2005) در بررسی خود بر اثر آنتیاکسیدانی فلاونها (آپیجنین، لوتئولین93) و فلاونولها (کائمپفرول، میریستین و کوئرستین) در روغن آفتابگردان در دمای 98 درجه سانتیگراد به این نتیجه رسیدند که تنها میریستین اثر محافظتی بر روغن آفتابگردان داشت در حالیکه دیگر فلاونها و فلاونولها فعالیت پراکسایشی از خود نشان دادند. طبق نتایج این محققین فعالیت آنتیاکسیدانی فلاونها و فلاونولها به موقعیت و تعداد گروه هیدروکسیل آنها در حلقه آروماتیک بستگی دارد. به طوریکه در بین فلاونها و فلاونولهای بررسی شده تنها میریستین دارای 6 گروه هیدروکسیل بود و به ترتیب کوئرستین دارای 5 گروه هیدروکسیل، لوتئولین و کائمپفرول دارای 4 گروه هیدروکسیل و آپیجنین که دارای بیشترین اثر پراکسایشی بود 3 گروه هیدروکسیل داشت. بنابراین تفاوت موجود در قدرت آنتیاکسیدانی عصارهها علاوه بر مقدار ترکیبات فنلی میتواند به ساختار این ترکیبات هم مرتبط باشد. ارکان و همکاران (2008) اظهار داشتند، تعداد گروه هیدروکسیل ترکیبات فنلی موجود در ساختار یک مولکول آنتیاکسیدانی همیشه تنها عامل تعیین کننده فعالیت آنتیاکسیدانی نمیباشد. موقعیت گروههای هیدروکسیل ترکیبات فنلی، حضور گروههای عاملی دیگر از قبیل پیوندهای دوگانه و کنژوگه متصل به گروه هیدروکسیل و گروههای کتونی نقش مهمی در فعالیت آنتیاکسیدانی دارند. علاوه بر موارد ذکر شده قطبیت و آبگریزی آنتیاکسیدانها نیز نقش مهمی در خاصیت آنتیاکسیدانی دارد. مطالعات بسیاری موید این مطلب است که بخش اعظم فعالیت آنتیاکسیدانی گیاهان به دلیل حضور ترکیباتی از قبیل فلاونوئیدها، ایزوفلاون، فلاون، آنتوسیانین، کاتچین و دیگر ترکیبات فنلی میباشد (جایاپراکاشا و همکاران، 2007). از جمله ترکیبات فنلی موجود در خرفه میتوان به اسید 3- کافئوئیل کوئینیک و اسید 5- کافئوئیل کوئینیک (اولیویرا و همکاران، 2009)، اسید بنزوئیک و فلاونوئید در عصاره متانولی خرفه وحشی و کشت شده (اسپینا و همکاران، 2008)، گلوتانین، کائمپفرول، کوئرستین و آپیجنین (لیم و همکاران، 2007) اشاره کرد. انگور و فراوردههای جانبی آن حاوی مقدار زیادی ترکیبات فنلی، بیشتر فلاونوئیدها در غلظت بالا (1000 تا 1800 میلی گرم در لیتر) میباشند (شاکر، 2005). ترکیبات فنلی کل در عصاره گردو شامل اسیدهای گالیک، کلروژنیک، الاجیک، سیناپیک و پروتوکاتچویک و (+)- کاتچین و جاگلون بودند (جاکوپیک و همکاران، 2009). ترکیبات فنلی (عمدتاً فلاونوئیدها) موجود در عصاره چای سبز به دلیل پتانسیل اکسایشکاهش، توانایی لازم برای غیرفعال کردن اکسیژن و شلاته کردن فلزات را دارا میباشند (پرومالا و هتیاراچچی، 2011). مقدار و کیفیت پلیفنلهای موجود در غذاهای گیاهی به فاکتورهایی از قبیل ژنتیک گیاه، شیوه استخراج، شرایط خاک و رشد، مرحله رسیدن و شرایط پس از برداشت بستگی دارد (پاوار و همکاران، 2011).
4-5. آزمون گرمخانه گذاری
4-5-1. عدد پراکسید
عدد پراکسید مقیاسی از میزان فراوردههای اولیه تشکیل شده طی اکسایش روغن و یکی از رایجترین آزمونهای استفاده شده برای اندازهگیری تندی اکسایشی در روغن و چربی میباشد (سالتانا و همکاران، 2009). عدد پراکسید نشان دهنده درجه اکسایش سیستم لیپیدی بر حسب میزان هیدروپراکسیدهای تولیدی است. بررسیها نشان میدهد عدد پراکسید روغنها پس از پشت سرگذاری دورهی افزایشی، به دلیل ناپایداری هیدروپراکسیدها و تجزیه آنها به ترکیبات دوم اکسایش لیپیدی، دچار نقصان شده، روندی نزولی به خود میگیرد (فرهوش و همکاران، 1388). بالا بودن جذب در نمونههای گرمخانهگذاری شده، میزان بالای پراکسید تشکیل شده طی واکنش و در نتیجه پایین بودن فعالیت آنتیاکسیدانی را نشان میدهد (سالتانا و همکاران، 2007).
تغییرات عد پراکسید روغن سویای بدون آنتیاکسیدان94 (شاهد)، روغن سویای بدون آنتیاکسیدان حاوی 100 پیپیام عصاره متانولی-آبی دانه خرفه (SO+P) و روغن سویای حاوی آنتیاکسیدان سنتزی BHT (SO+BHT) در دمای 60 درجه سانتیگراد به مدت 14 روز در جدول 4-3 آورده شده است. همانطور که در این جدول مشاهده میشود با افزایش زمان نگهداری نمونههای روغن در شرایط اکسایش، عدد پراکسید در همه نمونهها به صورت خطی تا روز نهم افزایش یافت (05/0p). به نظر میرسد سرعت افزایش عدد پراکسید در نمونهی شاهد در روزهای ابتدایی بیش از دو نمونهی دیگر بود که به تفاوت معنیداری عدد پراکسید نمونههای شاهد، SO+P و SO+BHT در روزهای ابتدایی منجر شد (05/0p) به طوری که نمونه SO+P در مقایسه با نمونه شاهد و SO+BHT از عدد پراکسید کمتری برخوردار بود. این امر میتواند نشان از فعالیت آنتیاکسیدانی بالای عصاره متانولی-آبی دانه خرفه باشد. بیشترین عدد پراکسید (12/6 میلیاکیوالان در کیلوگرم) مربوط به نمونه شاهد در روز نهم بود که نسبت به قبل از گرمخانهگذاری با 5 واحد افزایش همراه بود. همان طور که پیشتر بیان شد پس از گذشت دوره القاء اکسایش، هیدروپراکسیدها شکسته و فراوردههای دوم اکسایش تشکیل میشوند؛ به عبارت دیگر پس از این دوره به علت شکست و تشکیل مجدد هیدروپراکسیدها، غلظت آنها نوسان خواهد داشت. این روند تا مرحله سوم اکسایش ادامه خواهد داشت. وجود آنتیاکسیدان میتواند سرعت این واکنشها و در نتیجه پیشروی اکسایش را کاهشدهد. نگاه اجمالی به جدول 4-3 نشان میدهد که روند شکست هیدروپراکسیدها در نمونههای

مطلب مرتبط :   منبع پایان نامه دربارهارزش بازار، شناخت علم، رشد شرکت

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید