بابیان زنجان به رهبری ملا محمد علی، مجتهد برجسته زنجان نامه ای به وی فرستاد و از او خواست که بانفوذش در دولت ایران، حمایت دولت از او در مقابل مخالفانش را بطلبد141.
آیا ارتباط زنجانی با سفیر انگلیس بدون برنامه قبلی تصور شدنی است. در صورتی که سفیر انگلیس آگاه از این ارتباط اظهار می کند سفیر انگلیس از مداخله در این مورد امتناع می کند. رهبر آنان محمدعلی زنجانی به سفیر ترکیه سمیع افندی و همچنین به کلنل شیل (سفیر انگلیس در ایران) مراجعه و از او خواهش وساطت کرده، همکار انگلیس من (سفیرانگلیس) بعید به نظر می رسد که دولت ایران حاضر شود که دول خارجی در این مورد به کمک این فرقه وارد مذاکره شوند142.
بنابراین گزارش، شورش کار انگلیس و روس بوده است. محمد علی زنجانی با دشوار شدن وضع و مداخله ی قوای دولتی به وحشت افتاد و برای نجات خود دست به دامان آن‌ها شد. از آن روی که این جنگ با مداخله انگلیس و روس به راه افتاده بود، آنان منافع خود را در خطر دیدند و از صلح و امنیت امتناع ورزیدند143.
بر اساس اسناد به دست آمده از سفیر انگلیس، وی وقایع شورش بابیان و عقاید بابیت و سید علی محمد را با دقت به لندن گزارش داده، چنان که سفیر روس نیز گزارش هایی مربوط به باب و شورش های آن‌ها را به وزارت خارجه ارسال می‌کرده است. او چنین پیش بینی کرده بود که اگر باب اعدام شود باب های دیگری در راه خواهند بود. از گزارش سفیر انگلیس به دست می‌آید که دولت متبوعش کاملاً با اعدام و نابودی بابیان زنجان و دیگر شهرها مخالف بوده و در این مورد به امیرکبیر نامه نوشته تا او را از اعدام چهار تن از بابیان زنجان منصرف کند. او کوشید تا در گزارش‌های خود اوضاع ایران را بسیار نا آرام و بابیت را در اوج گسترش بنمایاند. بزرگ نمای این ماجرا و گزارش ترور شاه توسط بابیان نیز در بین گزارش های سفیر انگلیس به چشم می خورد144.
بر اساس مدارک معتبر مأموران دولت انگلستان مدت ها بیش از آن که سید علی محمد شیرازی (باب) ادعای خویش را مطرح سازد او را زیر نظر داشتند و همواره گزارش فعالیت های وی و پیروانش را آن چنان که در بالا آمد به لندن می فرستادند. همچنین “ادوارد براون” انگلیسی که از طرف انگلستان مأمور زمینه سازی برای رشد و گسترش فرقه های استعماری بابی‌گری و بهائی گری در ایران بود در کتاب خویش “یک سال در میان فارس ها” شرح می دهد که مدت های مدیدی در شهرهای ایران با عبا، ردا و سجاده مسافرت می کرده و بیشتر با مردم عوام معاشرت داشته و محور بحث او بابی گری بوده و از این طریق مذهب بابیه را ترویج می کرده است145.

2-2-5 علل و اهداف استعمار در دامن زدن به فرقه گرایی در جهان اسلام

در این قسمت مناسب به نظر می آید به دلایل و اهداف کشورهای استعماری در دامن زدن به فرقه سازی اشاره ای داشته باشیم.
دولت های استعماری برای مقابله با نفوذ و گسترش اسلام و جلوگیری از بسط قلمرو حکومت اسلام، بخصوص در خاورمیانه و آسیا دست به اقداماتی متنوع زدندو طرح های خود را پیاده کردند146. در زیر به چندین نمونه از آنها اشاره مختصری می کنیم.

2-2-5-1 طرح های استراتژیک

1- تجزیه خاک عثمانی و تقسیم مناطق اسلامی و تضعیف قدرت کشورهای اسلامی
2- ایجاد مرزهای مصنوعی بین کشورهای اسلامی و فراهم نمودن زمینه تنش مستمر میان ملل اسلامی و فراهم آوردن دخالت های استعماری خود. چنان که می بینیم، پس از تجزیه خاک عثمانی و اختلافات مرزی، جنگ های منطقه ای در کشورهای اسلامی به راه انداختند؛ جنگ عراق با ایران، اختلافات عربستان با یمن، تهاجم عراق به کویت، اختلافات ایران با امارات بر سر جزایر سه گانه، اختلاف ترکیه با عراق، ایجاد اختلاف در کشورهای استقلال یافته ی آسیای میانه که در گذشته جزو خاک ایران بودند، مثل ارمنستان، آذربایجان، داغستان و چندین کشور و ایالت دیگر147.

2-2-5-2 طرح مسائل نژادی، قومی و فرهنگی

آن‌ها علاوه بر اهداف و طرح های استراتژیکی و جغرافیایی، از اختلاف فرهنگی، قومی و نژادی نیز به عنوان ابزاری برای پایدار کردن بحران و اختلاف، برای تجزیه جهان اسلام سود جستند و با طرح مسائلی مانند، پان ترکیسم و پان عربیسم، احساسات ناسیونالیستی مردم را در کشورهای اسلامی برانگیختند148.
آن گاه شورش ها و اختلافات داخلی در قلمرو عثمانی برای رهایی از سیطره ترک ها آغاز شد و همین مسائل بهانه گردید تا غربیان خود را منجی ملت ها معرفی کنند، قوای نظامی خود را به کشورهای اسلامی گسیل دارند، مناطقی از کشورهای عربی و اسلامی را تصرف کنند و به تقسیمات جغرافیایی بپردازند. در مقابل، به فکر وحدت و یکپارچگی اروپا و اتحادیه‌ی اروپایی بودند که در راستای آن سازمان های نظامی، دفاعی، مثل ” ناتو ” را تشکیل دادند، تا جایی که ترکیه، مرکز خلافت جهان اسلام در آن زمان، به دنبال عضو شدن در اتحادیه اروپا از تمام ارزش های فرهنگی و ملی کناره گرفت و هنوز نیز پس از سال ها در انتظار عضویت به سر می برد. اختلاف های فرهنگی، مذهبی و ایدئولوژیکی نیز از مهم ترین عوامل آسیب پذیری جهان اسلام به شمار می رود که به راحتی بهانه های درگیری های داخلی را پرورانده است. وجود فرقه های مذهبی در جهان اسلام (شیعه و سنی) دست آویزی برای اختلافات بیشتر بوده و غربیان با حمایت از فرقه های جدید بر تنش های مذهبی افزوده اند. آنها با این اهداف، اساس و اصول اسلامی را نیز می توانستند هدف قرار دهند، اسلام رابه نابودی کشان
ند و کتاب آسمانی مسلمانان و ارزش های مهم عقیدتی آنان را مخدوش نمایند. از جمله این اقدامات، تحریف کتاب آسمانی بوده است149.
2-2-5-3 پیآمدهای اقدامات آنها در راستای اجرای این طرح:

مطلب مرتبط :   پایان نامه ارشد دربارهخانواده گسترده، گروه مرجع، انتخاب همسر، ارزش ها و نگرش ها

1. پیدایش و جنگ ها و درگیری های مذهبی و ایجاد جنگ داخلی میان مسلمانان
2. از بین رفتن اتحاد و هم بستگی فرهنگی و انسجام جهان اسلام
3. از بین رفتن امنیت عمومی در جهان اسلام و دامن گیر شدن آشوب ها و بسیاری از فجایع ملی؛
4. زیر سؤال رفتن ارزش های عقیدتی و دینی و ایجاد شبهات گوناگون فکری در میان مردم و به چالش کشیدن اصول ارزشی و ایدئولوژی در جهان اسلام؛
5. پیدایش هرج و مرج عمومی و به وجود آمدن زمینه های ضعف و سیطره آن به تمامی ابعاد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و درنتیجه آسیب پذیر بودن یکپاچگی جهان اسلام؛
6. حضور نیروهای استعمارگر در کشورهای اسلامی و از هم گسیختن وحدت و انسجام مسلمین.
پیآمدهای این طرح ها اکنون در کشورهای اسلامی به طور مستمر وجود دارد؛ اختلافات مذهبی، هزاران قربانی در کشورهای افغانستان، عراق، پاکستان و سایر کشورهای اسلامی می گیرد و روزی نیست که چندین نفر از فرقه های مختلف مسلمان کشته نشوند، مثل انفجارهایی که در حال حاضر عوامل استعمار در مساجد مختلف عراق انجام می دهند150.

2-2-6 اهداف روس در دامن زدن و حمایت از بابی گری در ایران

استعمارگران روس اندیشه الحادی کمونیستی را به ایران القا می کردند و بدین وسیله در فکر گسترش قلمرو خود و ایجاد سد در مقابل امپریالیسم بودند تا در رسیدن به اهداف مهم استراتژیک خود موفق شوند که از مهم ترین اهداف آن‌ها گسترش مستعمرات و رسیدن به آب‌های آزاد بود. در این راستا به‌راحتی توانستند به آرزوی دیرین پطرس کبیر و پیشینیان روس که از دیرباز مرزهای شمالی و غربی ایران را مورد تاخت وتاز قرار می دادند، عینیت ببخشند. مناطقی از ایران سال ها تحت سیطره روس ها بود؛ جنوب ایران تا مرکز در دست انگلیس، شمال ایران و غرب نیز در دست روس ها بود. امتیازاتی که روس ها از دولت ایران پس از جنگ های متعدد گرفتند، به تجزیه قسمت مهمی از خاک ایران انجامید151.
1- به هم خوردن وحدت تشیع و پیدایش اختلاف در اکثر شهرهای ایران و دو دستگی مردم و خونریزی و برادر کشی در این مناطق، امنیت داخلی را به مدت یک سال مخدوش کرد. این ضعف داخلی هم دولت را گرفتار معضلات می کرد و هم مردم را با همدیگر درگیر می نمود. اوضاع نابسامان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی که به برخی از آنها پرداختیم به به برخی دیگر در گفتار های بعدی خواهیم پرداخت سبب می شد که این استعمارگر ایران را مستعمره خویش سازد. که نتیجه این شد که امتیازات زیادی به این کشور استعمارگر داده شد. کتاب عصر بی خبری از این امتیازات گزارش مفصلی می دهد. این شورش ها مقدمه ای شد تا استعمارگران به اهداف بی شماری دست یابند152.
2- امیرکبیر آن بزرگ مرد مبارزه با استعمار، از صحنه حیات حذف گردید تا آنان راحت به اهافشان برسند153.
3- بدون وجود امیرکبیر، دربار ایران تبادل گاه امتیازات بیگانگان و بنگاه اقتصادی آنها بود154. دولت های استعماری در این مدت تا ظهور قدرت پهلوی دست نشانده ی آنها، بسیاری از ذخایر نفتی، امتیازات بزرگ شیلات، معادن، آثار فرهنگی و نسخه های خطی کتابخانه ها و. . . را به غارت بردند.
4- از جمله نتایج بسیار خطرناک و اهداف انان در پی ایجاد بابیت و حمایت از آن، تخریب فرهنگ امید به آینده و مهدویت در نزد مردم بود. آنان با مطرح کردن و معرفی این فرد می خواستند شیعیان را بفریبند که امام منتظر را اعدام کرده اند و ملک شیعه از بین میرود و امیدها قطع می شود. تا بدین وسیله فرهنگ انتظار و امید را در جامعه شیعه ریشه کن نمایند155.
5- از طرفی آنه درصدد تخریب قدرت مرجعیت نیز بودند. آنان شیخیه را برافراشتند و با طراحی مسائلی مانند رکن رابع، آن قسمت از اندیشه مهدویت و انتظار را که بنابر آن در ایران و کشورهای شیعه نشین فقهای شیعه، نائبان عام معرفی شده اند هدف تیرهای استعماری خود قرار دهند. آنان مرجعیت را تعضیف نمودندتا شیعه هرگز مرکز قدرت و محور اقتدار نداشته باشد.
آنان می خواستند ارزش های دینی مانند قرآن را پوچ جلوه دهند156. باب و جانشینان او مدعی دریافت وحی شدند157.
لبه ی تیز استعمارگران از مهدویت آغاز شد و به ادعای الوهیت ختم گردید. آنان باب را “هیکل مقدس” معرفی کردند158. توحید را به تمسخر گرفتند و می خواستند این گونه مطالب را رسم کنند159.
بابیان و فرقه ی بعد از آن تمام احکام فقهی حلال و حرام را به استهزا گرفتند و احکام جیدی را باب کردند که مخالف تمام ادیان و مذاهب بخصوص احکام اسلام و تشیع بود. به عقیده ی

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه ارشد با موضوعreading، an، higher، top-down

2-2-7 اهداف انگلیس در دامن زدن وحمایت از بابی گری در ایران

برخی از اهداف انگلیس با روسیه مشترک بود. اما در هر حال این قدرت بزرگ و استعماری به دلیل رقابت، در پی بدست آوردن منافع بیشتر به اجرای برنامه های جداگانه ای نبز مشغول بودند.
منافع استعماری انگلیس در مناطقی نظیر هندوستان و اهداف آنها در تجزیه خاک عثمانی و نفوذ در کشورهای اسلامی و توسعه مستعمرات و جلوگیری از هجوم رقبای خود به مستعمره آنها (هند) از خاک ایران و اهداف اقتصادی ای که در آینده خلیج فارس می دیدند، ایجاب می کرد که در ایران نیز نفوذ داشته باشند. در این راستا چندین رقیب داشتند: رقبای اروپایی مثل فرانسه، رقبای آسیایی مثل ترکیه و روسیه، که طعمه ای مثل ایران برای آنها بسیار شیرین تر و لذیذت
ر از آن بود که سهمی در آن نداشته باشند.
ایران از نظر فرهنگی با عثمانی اختلاف و نزاع قدیمی داشت و جهت پیروزی در قبال عثمانی از انگلیس ها در عصر صفوی استمداد جسته و به مقاصدی دست یافته بود. اهمیت ایران از جهات مختلف و تسلط به دریای خزر و خلیج فارس و دریای عمان برای انگلیس بیشتر از هر جا بود. لذا آنها به سواحل جنوبی ایران و آب های نیلگون خلیج فارس چشم دوخته بودند. 160 از راه نفوذ کمپانی هند شرقی همیشه در این منطقه دخالت می کردند.
انگلیسی ها از دوره زندیه و افشاریه، مناطق جنوبی ایران را پایگاه آینده استراتژیک خود می دانستند و بارها از حاکمان زندیه می خواستند تا قلمرو کنسولی شان را از بندرها و سواحل جنوبی، به داخل ایران گسترش دهند، اما زمینه مساعد نبود161.
در دوره قاجاریه تنش های داخلی و رقابت های شدید کشورهای غربی در افزایش مستعمرات، دولت استعماری انگلیس را بر آن داشت تا در این مناطق نیروی نظامی نیز داشته باشد که از حد تجاری تجاوز می کردند. از طرفی افغانستان را نیز به ناآرامی و طغیان از طریق تحریک حاکمانشان تشویق و زمینه های تجزیه را هر چه بهتر فراهم کردند. سرانجام موفق شدند تا با نیروی نظامی، سال ها در این منطقه مستقر شوند و افغانستان و قسمت های دیگر از خاک ایران را تجزیه کنند و به اهداف استراتژیک و اقتصادی شوم خود دست یابند، برای سلطه کامل لازم بود اهداف فرهنگی نیز داشته باشند162.
انگلیسی ها با مطالعه دقیقی که درباره هم بستگی و علل انسجام فرهنگی ایرانیان داشتند، برنامه هایی برای گسستن آن در پیش گرفتند. اوضاع اجتماعی، اقتصادی، سیاسی حاکم بر ایران نیز مدنظر آنها بود تا براساس آن بستر تسلط بر ایران را فراهم سازند. روندی که در جریان های سال های اخیر در ایران دیده می شود، از حرکت تدریجی انگلیسی ها برای مستعمره نمودن ایران حکایت می کند که هنوز نیز ایران از این اندیشه چشم پوشی نکرده اند. حضور آنها در منطقه بصره در عراق برای ایجاد آشوب در جنوب ایران است که بمب گذاری های اخیر در جنوب، این مطلب را تأیید می کند.
امتیازات فراوان اقتصادی که انگلیسی ها از پادشاهان قاجاریه، خصوصاً در عهد ناصری از ایران گرفتند،163 مقاومت ها و مبارزات علمای شیعه و لغو برخی از امتیازات، از عوامل مهمی بود که آنها را برای تهاجم فرهنگی و نشانه گرفتن اصول و ارزش های بنیادی تشیع مصمم نمود. نفوذ آنها در عهد قاجار به اوج خود رسید؛ به گونه ای که توانستند رقبای دیگر را کنار زده، از هر فرصتی استفاده ی ابزاری نمایند؛ از جریان مشروطیت، با سرکوب کردن و منحرف ساختن آن، به سود خود بهره بردند164.
با نفوذ در بین نمایندگان مجلس مشروطه، حکومت قاجاریه را منقرض و حکومت کاملاً وابسته به خود را در ایران حاکم نمودند و با تصویب قراردادی نظیر ” 1919 ” توانستند ایران را از جمله مستعمرات خود به حساب آورند165.
پس از فتنه بابیت در ایران که به آشوب فرهنگی و اجتماعی فراگیر منجر شد، این فتنه از مناطق جنوبی مثل ” بوشهر” آغاز و به استان های مازندران، خراسان، اصفهان، مرکزی، زنجان، قزوین و آذربایجان کشیده شد که کاملاً به سود انگلیسی ها بود. از این رو، پس از سرکوب بابیت آنها علاوه بر حمایت های بسیار پنهانی از این فرقه، در شکل گیری و رونق بهائیت رسماً سرمایه گذاری کردند. در عصر حکومت پهلوی، بهائیان در ایران به مهم ترین

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید