عوامل استرس­زای گروهی

در بررسی که راسل و دیگران (1987)  درباره حمایت اجتماعی و استرس شغلی معلمان انجام داده­اند، معلوم شده است، معلمانی که از حمایت بسیار بالایی برخوردارند و به ارزش و اعتبار خود اطمینان بیشتری داشته باشند، کمتر دستخوش فرسودگی عاطفی در جریان کار می­شوند و احساس کامیابی بیشتری از کار خود می­کنند. شاید چشمگیرترین نتیجه­ای که در این بررسی به دست آمده این است که حمایت وقتی سودمند خواهد بود که از ناحیه سرپرستان شغلی صورت گیرد(راس و آلتایمر٬ ٬1377 61).

استرس­های گروهی را می­توان به صورت زیر طبقه بندی کرد:

 

2-2-7-1- فقدان یکپارچگی گروهی[1]

وقتی که فرد در یک گروه یکپارچه و دارای وابستگی شدید قرار گیرد و یا وقتی فرد از بودن در یک گروه یکپارچه محروم باشد در ایجاد و یا عدم ایجاد استرس در وی موثر است. محرومیت فرد از تعامل با افراد دیگر سازمان  باعث استرس در کارمند می­شود.

 

2-2-7-2- تضاد درون اعضای گروه و یا تضاد بین گروه­های سازمانی

ایجاد تضاد در درون و بین گروه­ها می­تواند در کارکنان ایجاد استرس شود. نحوه تعامل بین معلمان، بین مدیران و بین معلمان با مدیران به عنوان یکی از عوامل مهم در بروز استرس­های شغلی معلمان بیان شده است. فقیه(1376) از تبعیض­ها و قدر ناشناسی، ابراهیمی قوام(1375) از داشتن مشکلات ارتباطی با مسئولین آموزشگاه­ها را از جمله استرسهای شغلی معلمان نام برده ­است. کوباسا[2] از شرایط روانی(نحوه ارتباط میان زیردست و مدیر، وجود همکاران ناخوشایند در محیط مدرسه) که در بروز فشار­های عصبی موثرند نام برده است. وی می­گوید کسانی که احساس حمایت و پشتیبانی از طرف سرپرستان دارند نسبت به آنهایی که این احساس را ندارند فشار روانی کمتری را تجربه می‌کنند(یگانه و همکاران،1381، 17) .

2-2-7-3-  فقدان حمایت اجتماعی[3]

حمایت­های اعضای یک گروه یکپارچه از کارکنان بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا افراد می­توانند با توجه به این حمایتها به یک احساس آرامش برسند.

حمایت اجتماعی بر سه نوع است

1-حمایت ملموس اعضای خانواده، دوستان و سایرین مثل پول قرض دادن و سایر
کمک­های مادی است.

2-حمایت اطلاعاتی یا حمایت متمرکز بر مسئله است که با آگاهی دادن به شخص در چگونگی حل مشکل به او کمک می­شود. در حمایت اطلاعاتی، شخص به واسطه ارتباط با دیگران و راهنمایی خواستن از آنها اطلاعات بیشتری از رویدادهای استرس­زا و چگونگی مقابله با آن کسب می­کند.

مطلب مرتبط :   نوشته های تازه سایت

3-حمایت عاطفی  (هیجانی ) است که با نشان دادن احساس صمیمت، همدلی و درک مشکل شخص، از فرد حمایت می­شود( قلعه بندی،1385، 34).

یکی دیگر از جنبه­های مهم سازمان جو سازمانی است. که به صورت ویژگی قابل سنجش محیط کار تعریف می­شود جو مستقیم یا غیر مستقیم توسط محیط کار ایجاد می­شود و فرض می­شود انگیزش و رفتار را تحت تاثیر قرار دهد. کارکنان سازمان که در یک محیط کاری با همکاران خود به صورت اجتماعی در تعامل هستند. تحت تاثیر جو سازمانی، همکاران و روابط بین آنها قرار دارند.

پریتچارد و کاراسیک[4](1973) معتقداند که جو سازمانی باید به دارای ویژگهای زیر باشد.

1-باید مربوط به کیفیت محیط داخل سازمان باشد که این سازمان را از سایر سازمانها جدا کند.

2-بیانگر نتایج حاصله از رفتار و سیاستهای اعضا، خصوصاً آنهایی که در سطوح بالای سازمان قرار دارند، باشد.

3-بوسیله اعضای سازمان درک می­شود.

4-خدمت به عنوان اساس تفسیر موقعیت است (ناسردین، 2006، 120).

برخی از مدیران عالی، جوی را بر سازمان حاکم می­کنند که ترس، وحشت، اضطراب و تنش از ویژگیهای آن است. آنها افراد را وادار به انجام کار در یک دوره زمانی کوتاه نموده و یا کنترلهای بسیار شدید بر آنها اعمال می­نمایند و کسانی که نتواند پا به پای خواسته آنها پیش بروند اخراج می­شوند. آنان با این شیوه فشارهای غیر واقعی بر افراد وارد می­آورند. یا ممکن است کارکنان در گروهایی طبقه بندی شوند. این طبقه­ها خطرات مخصوص به خود را دارند. زیرا با ایجاد طبقه­ها مجموعه خاصی از فرضیات یا پیش­بینی­ها به وجود می­آیند. به طور مثال: در افراد مسن تر احتمال تغییر کمتر است، «چینی­ها خرافاتی می­باشند»، «مردان سیاه پوست خشن می­باشند»، اینها نمونه­های قالبی می­باشند. می­دانیم که نمونه­های قالبی نادرست می­باشند، ما نمی­توانیم این نمونه­ها را به «همه» افراد تعمیم دهیم ، در این صورت روابط بین کارمندان تحت تاثیر این طبقه بندی قرار می‌گیرد(تدبیری و همکاران،1385).

ونگ ونگ[5] در تحقیقی رابطه جو سازمانی و استرس را بررسی کرده است. به عقیده این محقق اگر جو سازمانی به صورت محدودیت در اختیارات، همبستگی ضعیف بین همکاران، عدم  حمایت از جانب سرپرستان و سطح بالای فشار کاری باشد، به عنوان یکی از عوامل استرس­زا خواهد شد؛ در مقابل خود مختاری، همبستگی قوی بین همکاران، حمایت از جانب سرپرستان و سطح پایین فشار کاری از جمله ویژگیهای جو سازمانی مطلوب است که باعث کاهش استرس است (ناسردین، 2006، 120).

مطلب مرتبط :   تبلیغات چیست

یکی از عواملی که تحت تاثیر جو سازمانی است روابط کارکنان است. روابط کارکنان شامل کلیه ابعاد مدیریت امور کارکنان است که به همه کارکنان مربوط می­گردد. هدف عمده از جو سازمانی خوب، سیاستها و رویه­هایی است که در جهت بهبود همکاری، حداقل نمودن تعارض غیر لازم، قادر ساختن کارکنان در ایفای نقشی مناسب در تصمیم­گیری است (سید جوادین،1385، 548).

روابط فردی و نوع ارتباطی که شخص با دیگران دارد موجب وارد آمدن فشار بر او می‌شود. اگر فرد در محل کار خود مورد حمایت همکاران قرار نگیرد و رابطه شخصی که با دیگران دارد ضعیف باشد، تحت فشار شدید قرار خواهد گرفت، به وی‍ژه اگر همکاران او از نظر نیاز اجتماعی در سطح بالایی باشند(تدبیری و همکاران،1385، 109). استرس در میان همکاران و گروهها اساساً ناشی از اختلاف در منافع و ارزشها است، در جایی که منافع گروهی در مقابل و متفاوت از منافع گروه دیگر قرارمی­گیرد. روابط اجتماعی شامل ارزشهای صریح و ضمنی است، تمایل افراد، قضاوتها و رفتارهای هنجاری[6] را تحت تاثیر قرار می­دهد. سازمان هم مانند بیمارستانها، کلیساها و دیگر سازمانها دارای ارزشهایی متفاوت از سازمانهای بازرگانی هستند. بنابراین ارزشهای متفاوت می­تواند باعث استرس شود این فشار عصبی می­تواند بین مدیریت و یک زیردست یا بین دو نفر در یک رده سازمانی اتفاق افتد(خانکا، 2002، 160؛ بوچانن و دیگران، 2004، 791).

هدف تفکیک تناقض در ارزشها و  تناقض وظیفه است همانگونه که لروینگ[7] (1982) و اسچوینک[8] (1990) معتقدند که تناقض وظیفه­ای از اهداف سازمان حمایت می­کند و عملکرد را بهبود می­دهد، تناقض غیر وظیفه­ای مانعی در راه عملکرد سازمان است. سازمان موفق شرایطی را بوجود می­آورد که تناقض بر وظایف افزیش و تضاد بر ارزشها کاهش یابد، برای مثال که شرکت میکروسافت از این روش استفاده کرده است(بوچانن و دیگران، 2004، 795).

[1] – Lack of group cohesiveness

[2] – cobasa

[3] – Lack of social support

[4] – pritchard and karasick

[5] – Wong wong

[6] – normative

[7]– Lrving

[8] – schwenk

Written by