عوامل استرس­زای گروهی

در بررسی که راسل و دیگران (1987)  درباره حمایت اجتماعی و استرس شغلی معلمان انجام داده­اند، معلوم شده است، معلمانی که از حمایت بسیار بالایی برخوردارند و به ارزش و اعتبار خود اطمینان بیشتری داشته باشند، کمتر دستخوش فرسودگی عاطفی در جریان کار می­شوند و احساس کامیابی بیشتری از کار خود می­کنند. شاید چشمگیرترین نتیجه­ای که در این بررسی به دست آمده این است که حمایت وقتی سودمند خواهد بود که از ناحیه سرپرستان شغلی صورت گیرد(راس و آلتایمر٬ ٬1377 61).

استرس­های گروهی را می­توان به صورت زیر طبقه بندی کرد:

 

2-2-7-1- فقدان یکپارچگی گروهی[1]

وقتی که فرد در یک گروه یکپارچه و دارای وابستگی شدید قرار گیرد و یا وقتی فرد از بودن در یک گروه یکپارچه محروم باشد در ایجاد و یا عدم ایجاد استرس در وی موثر است. محرومیت فرد از تعامل با افراد دیگر سازمان  باعث استرس در کارمند می­شود.

 

2-2-7-2- تضاد درون اعضای گروه و یا تضاد بین گروه­های سازمانی

ایجاد تضاد در درون و بین گروه­ها می­تواند در کارکنان ایجاد استرس شود. نحوه تعامل بین معلمان، بین مدیران و بین معلمان با مدیران به عنوان یکی از عوامل مهم در بروز استرس­های شغلی معلمان بیان شده است. فقیه(1376) از تبعیض­ها و قدر ناشناسی، ابراهیمی قوام(1375) از داشتن مشکلات ارتباطی با مسئولین آموزشگاه­ها را از جمله استرسهای شغلی معلمان نام برده ­است. کوباسا[2] از شرایط روانی(نحوه ارتباط میان زیردست و مدیر، وجود همکاران ناخوشایند در محیط مدرسه) که در بروز فشار­های عصبی موثرند نام برده است. وی می­گوید کسانی که احساس حمایت و پشتیبانی از طرف سرپرستان دارند نسبت به آنهایی که این احساس را ندارند فشار روانی کمتری را تجربه می‌کنند(یگانه و همکاران،1381، 17) .

2-2-7-3-  فقدان حمایت اجتماعی[3]

حمایت­های اعضای یک گروه یکپارچه از کارکنان بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا افراد می­توانند با توجه به این حمایتها به یک احساس آرامش برسند.

حمایت اجتماعی بر سه نوع است

1-حمایت ملموس اعضای خانواده، دوستان و سایرین مثل پول قرض دادن و سایر
کمک­های مادی است.

2-حمایت اطلاعاتی یا حمایت متمرکز بر مسئله است که با آگاهی دادن به شخص در چگونگی حل مشکل به او کمک می­شود. در حمایت اطلاعاتی، شخص به واسطه ارتباط با دیگران و راهنمایی خواستن از آنها اطلاعات بیشتری از رویدادهای استرس­زا و چگونگی مقابله با آن کسب می­کند.

مطلب مرتبط :   کسب درآمد اینترنتی از طریق فروش فایل

3-حمایت عاطفی  (هیجانی ) است که با نشان دادن احساس صمیمت، همدلی و درک مشکل شخص، از فرد حمایت می­شود( قلعه بندی،1385، 34).

یکی دیگر از جنبه­های مهم سازمان جو سازمانی است. که به صورت ویژگی قابل سنجش محیط کار تعریف می­شود جو مستقیم یا غیر مستقیم توسط محیط کار ایجاد می­شود و فرض می­شود انگیزش و رفتار را تحت تاثیر قرار دهد. کارکنان سازمان که در یک محیط کاری با همکاران خود به صورت اجتماعی در تعامل هستند. تحت تاثیر جو سازمانی، همکاران و روابط بین آنها قرار دارند.

پریتچارد و کاراسیک[4](1973) معتقداند که جو سازمانی باید به دارای ویژگهای زیر باشد.

1-باید مربوط به کیفیت محیط داخل سازمان باشد که این سازمان را از سایر سازمانها جدا کند.

2-بیانگر نتایج حاصله از رفتار و سیاستهای اعضا، خصوصاً آنهایی که در سطوح بالای سازمان قرار دارند، باشد.

3-بوسیله اعضای سازمان درک می­شود.

4-خدمت به عنوان اساس تفسیر موقعیت است (ناسردین، 2006، 120).

برخی از مدیران عالی، جوی را بر سازمان حاکم می­کنند که ترس، وحشت، اضطراب و تنش از ویژگیهای آن است. آنها افراد را وادار به انجام کار در یک دوره زمانی کوتاه نموده و یا کنترلهای بسیار شدید بر آنها اعمال می­نمایند و کسانی که نتواند پا به پای خواسته آنها پیش بروند اخراج می­شوند. آنان با این شیوه فشارهای غیر واقعی بر افراد وارد می­آورند. یا ممکن است کارکنان در گروهایی طبقه بندی شوند. این طبقه­ها خطرات مخصوص به خود را دارند. زیرا با ایجاد طبقه­ها مجموعه خاصی از فرضیات یا پیش­بینی­ها به وجود می­آیند. به طور مثال: در افراد مسن تر احتمال تغییر کمتر است، «چینی­ها خرافاتی می­باشند»، «مردان سیاه پوست خشن می­باشند»، اینها نمونه­های قالبی می­باشند. می­دانیم که نمونه­های قالبی نادرست می­باشند، ما نمی­توانیم این نمونه­ها را به «همه» افراد تعمیم دهیم ، در این صورت روابط بین کارمندان تحت تاثیر این طبقه بندی قرار می‌گیرد(تدبیری و همکاران،1385).

ونگ ونگ[5] در تحقیقی رابطه جو سازمانی و استرس را بررسی کرده است. به عقیده این محقق اگر جو سازمانی به صورت محدودیت در اختیارات، همبستگی ضعیف بین همکاران، عدم  حمایت از جانب سرپرستان و سطح بالای فشار کاری باشد، به عنوان یکی از عوامل استرس­زا خواهد شد؛ در مقابل خود مختاری، همبستگی قوی بین همکاران، حمایت از جانب سرپرستان و سطح پایین فشار کاری از جمله ویژگیهای جو سازمانی مطلوب است که باعث کاهش استرس است (ناسردین، 2006، 120).

مطلب مرتبط :   شناسایی عوامل مؤثر بر قیمت گذاری فروش خدمات تلفن همراه

یکی از عواملی که تحت تاثیر جو سازمانی است روابط کارکنان است. روابط کارکنان شامل کلیه ابعاد مدیریت امور کارکنان است که به همه کارکنان مربوط می­گردد. هدف عمده از جو سازمانی خوب، سیاستها و رویه­هایی است که در جهت بهبود همکاری، حداقل نمودن تعارض غیر لازم، قادر ساختن کارکنان در ایفای نقشی مناسب در تصمیم­گیری است (سید جوادین،1385، 548).

روابط فردی و نوع ارتباطی که شخص با دیگران دارد موجب وارد آمدن فشار بر او می‌شود. اگر فرد در محل کار خود مورد حمایت همکاران قرار نگیرد و رابطه شخصی که با دیگران دارد ضعیف باشد، تحت فشار شدید قرار خواهد گرفت، به وی‍ژه اگر همکاران او از نظر نیاز اجتماعی در سطح بالایی باشند(تدبیری و همکاران،1385، 109). استرس در میان همکاران و گروهها اساساً ناشی از اختلاف در منافع و ارزشها است، در جایی که منافع گروهی در مقابل و متفاوت از منافع گروه دیگر قرارمی­گیرد. روابط اجتماعی شامل ارزشهای صریح و ضمنی است، تمایل افراد، قضاوتها و رفتارهای هنجاری[6] را تحت تاثیر قرار می­دهد. سازمان هم مانند بیمارستانها، کلیساها و دیگر سازمانها دارای ارزشهایی متفاوت از سازمانهای بازرگانی هستند. بنابراین ارزشهای متفاوت می­تواند باعث استرس شود این فشار عصبی می­تواند بین مدیریت و یک زیردست یا بین دو نفر در یک رده سازمانی اتفاق افتد(خانکا، 2002، 160؛ بوچانن و دیگران، 2004، 791).

هدف تفکیک تناقض در ارزشها و  تناقض وظیفه است همانگونه که لروینگ[7] (1982) و اسچوینک[8] (1990) معتقدند که تناقض وظیفه­ای از اهداف سازمان حمایت می­کند و عملکرد را بهبود می­دهد، تناقض غیر وظیفه­ای مانعی در راه عملکرد سازمان است. سازمان موفق شرایطی را بوجود می­آورد که تناقض بر وظایف افزیش و تضاد بر ارزشها کاهش یابد، برای مثال که شرکت میکروسافت از این روش استفاده کرده است(بوچانن و دیگران، 2004، 795).

[1] – Lack of group cohesiveness

[2] – cobasa

[3] – Lack of social support

[4] – pritchard and karasick

[5] – Wong wong

[6] – normative

[7]– Lrving

[8] – schwenk

Written by